Pesëdhjetë vjet më parë, bota i dha lamtumirën e fundit Fieldmarshallit Bernard Montgomery, njeriut që ndryshoi rrjedhën e Luftës së Dytë Botërore në rërat e nxehta të Egjiptit. I njohur shkurt si “Monty”, ai mbetet një nga figurat më të diskutueshme të historisë: një hero adhurues për ushtarët e tij, por një “makth” diplomatik për aleatët e tij amerikanë.
El Alamein, kur “metali” mundi “mishin”
Në korrik të vitit 1942, kur Montgomery mbërriti në Egjipt, forcat britanike ishin në prag të kolapsit. Përballë tyre qëndronte legjenda gjermane, Erwin Rommel, i mbiquajtur “Dhelpra e Shkretëtirës”. Montgomery, me një vetëbesim që kufizohej me arrogancën, u dha trupave një urdhër që do të mbetet në histori: “Nuk ka më tërheqje. Nëse nuk mund të qëndrojmë këtu gjallë, do të qëndrojmë të vdekur.”
Ndryshe nga Rommeli, i cili preferonte të ishte në vijën e parë të frontit, Montgomery besonte te planifikimi i rreptë logjistik. Strategjia e tij në El Alamein ishte e qartë: të linte “metalin” (artilerinë dhe tanket) të bënte punën e rëndë, duke kursyer “mishin” (jetët e ushtarëve). Kjo qasje rezultoi fituese, duke shënuar atë që Winston Churchill e quajti: “Ndoshta jo fundi, por fundi i fillimit.”
Fotografia në karvan, dueli psikologjik
Një nga detajet më kurioze të stilit të tij të luftimit ishte fotografia e Rommelit që ai mbante të ngjitur në murin e karvanit të tij ushtarak. “E shikoja dhe i thoja vetes: çfarë lloj djaloshi është ky? Nëse unë bëj këtë lëvizje, çfarë do të bëjë ai?”, tregonte Montgomery në një intervistë për BBC. Ky obsesion pas psikologjisë së kundërshtarit e ndihmoi atë të parashikonte lëvizjet e Afrika Korps dhe t’i dëbonte gjermanët përfundimisht nga Afrika e Veriut.
Djalë i mirë, por jo ushtar
Nëse ushtarët e thjeshtë e adhuronin “Monty-n” për beretën e tij të zezë dhe fitoret e sigurta, udhëheqësit e lartë shpesh e kishin të vështirë ta duronin. Churchill e përshkroi atë me një fjali të famshme: “Në humbje i pamposhtur, në fitore i padurueshëm.” Arroganca e tij nuk njihte kufij. Për Dwight D. Eisenhower, Komandantin Suprem dhe Presidentin e ardhshëm të SHBA-së, Montgomery deklaronte me mospërfillje: “Djalë i mirë, por nuk është ushtar.” Këto vërejtje shpesh krijonin tensione të rënda brenda koalicionit aleat, por asnjë nuk mund të mohonte faktin se ai ishte njeriu që dinte të fitonte betejat më të vështira, përfshirë zbarkimin në Normandi.
Trashëgimia e një njeriu të ashpër
Bernard Montgomery ndërroi jetë më 24 mars 1976, në moshën 88-vjeçare. Ai la pas një trashëgimi komplekse. Për kritikët, ai ishte një politikan i pasjellshëm dhe i dashuruar pas vetes; për admiruesit, ishte gjenerali që i ktheu dinjitetin Britanisë në orët e saj më të errëta.
Siç u shpreh një oficer i inteligjencës britanike: “Ai nuk ishte një njeri i mirë, por njerëzit e mirë nuk fitojnë luftëra.” Pesë dekada pas ikjes së tij, “Monty” mbetet figura që provoi se në luftë, disiplina dhe planifikimi mund të mposhtin edhe “dhelprat” më dinake.
