35 miliardë euro në 35 vjet, kostoja e korrupsionit dhe paaftësisë shtetërore

Eduard Zaloshnja

Në periudhën 1991-2025, të ardhurat në Thesarin e Shtetit kanë qenë 10 trilionë lekë.

Përkthyer me kursin mesatar të këmbimit të vjetshëm, rezulton se në 35 vjet ato kanë qenë rreth 100 miliardë euro. Por në qoftë se nuk do të kishim patur fare evazion fiskal, kjo shifër do të kishte qenë 120 miliardë euro – pra 20 miliardë euro më e madhe.

Llogaritja e përafërt e kësaj shifre të evazionit fiskal bazohet në një studim të BE-së (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_en?utm_source=chatgpt.com), si dhe në disa studime të Bankës Botërore për vendet në zhvillim.

Nga ana tjetër, edhe disa përqind të atyre parave që kanë arritur të hyjnë në Thesarin e Shtetit tonë, janë shpërdoruar nga paaftësia ose janë ndarë mes politikanëve apo zyrtarëve të korruptuar dhe korruptuesve të tyre. Nëse përdorim përqindjen mesatare të vendeve në zhvillim (të llogaritur nga Banka Botërore), i bie që në 35 vitet e fundit, gropa e shpërdorimeve dhe e korrupsionit të ketë thithur edhe rreth 15 miliardë euro të tjera (gjatë kryerjes së shpenzimeve publike).

Pra, gjithsej, kostoja e abuzimeve dhe e paaftësisë ka qenë rreth 35 miliardë eurove në 35 vjet, me një mesatare 1 miliard në vit.

Po ku kanë shkuar këto 35 miliardë eurot, të ndara në raportin 20 me 15?

Një pjesë e atyre 20 miliardëve që nuk kanë hyrë në Thesarin e Shtetit, kanë shkuar në xhepat e biznesmenëve të mëdhenj, që kanë kaluar mallra në doganë pa paguar taksat doganore, akcizat e TVSH-në, ose që i kanë paguar ato në një nivel më të ulët se sa duhej t’i paguanin. Kuptohet këtu që biznesmenët e kanë ndarë “mospagesën” me doganierët dhe shefat e tyre.

Pjesa tjetër e 20 miliardëve që nuk kanë hyrë në Thesarin e Shtetit, ka shkuar në xhepat e privatizuesve të aseteve shtetërore (Armo, Cez, etj, etj.), si edhe të biznesmenëve të mëdhenj, të mesëm e të vegjël, që nuk e raportojnë sa ç’duhet xhiron, që punësojnë njerëz në të zezë apo që raportojnë rroga më të ulëta për ta, që punojnë me dy bilance etj., etj. Dhe kuptohet që një pjesë të “mospagesës” ata e kanë ndarë me taksidarët dhe shefat e tyre.

Për 15 miliardë eurot që kanë firuar gjatë kryerjes së shpenzimeve publike, ka dy nënndarje.

Sipas studimeve të Bankës Botërore, një pjesë e kësaj firoje shkaktohet nga padija, paaftësia apo papërgjegjshmëria e politikanëve/zyrtarëve. Kështu, një autostradë apo një tunel mund të ndërtohet pa studiuar siç duhet terrenin apo fisibilitetin dhe, për rrjedhojë, kostoja mund të dalë shumë më e lartë ose mund të zgjidhet variant i papërshtatshëm ekonomikisht. Po ashtu, mund të ndodhë që paratë publike të shpenzohen për subvencionimin e mbjelljes së disa pemëve frutore, që nuk kanë efektivitet ekonomik. Dhe shembuj të tillë shpërdorimesh mund të sjellim plot…

Megjithatë, pjesa më e madhe e firos së shpenzimeve buxhetore shkaktohet nga korrupsioni i politikanëve/zyrtarëve. Këtu bëjnë pjesë milionat që ndahen mes politikanëve/zyrtarëve dhe biznesmenëve në tendera, në koncensione e në kontrata publike, si dhe abuzimet e vogla (por të shpeshta) me dietat e pagesat e telefonave, me blerjet e kancelerive e të karburantit, me pagat e punonjëse parazitë (militantë, kushërinj), me pagesat e invaliditetit për militantë e kushërinj të shëndoshë si molla etj., etj.