Më 28 janar 1980, bota e spiunazhit dëshmoi se ndonjëherë arma më e fortë nuk është pistoleta, por imagjinata. Në kulmin e krizës së pengjeve në Iran, Agjencia Qendrore e Inteligjencës (CIA) përmbylli me sukses operacionin “Canadian Caper”, një mision shpëtimi aq i guximshëm saqë për dekada mbeti sekret shtetëror.
Një Teheran në flakë
Pas pushtimit të Ambasadës Amerikane më 4 nëntor 1979, 52 diplomatë amerikanë mbetën pengje të militantëve studentorë për 444 ditë. Por, në hijen e kaosit, gjashtë diplomatë të tjerë kishin arritur të rrëshqisnin nga porta e pasme, duke gjetur strehim tejet të rrezikshëm në shtëpinë e ambasadorit kanadez, Ken Taylor, dhe zyrtarit tjetër kanadez, John Sheardown.
Mashtrimi i madh, “Studio Six Productions”
Për t’i nxjerrë jashtë, CIA nuk dërgoi komando, por një specialist të maskimit: Antonio “Tony” Mendez.
Plani ishte sa absurd, aq edhe gjenial. Mendez krijoi një kompani të rreme filmike në Hollywood, të quajtur “Studio Six Productions”. Ata blenë skenarin e një filmi fantastiko-shkencor të quajtur Argo (që ngjante me Star Wars), hapën zyra reale në Los Angeles, vendosën reklama në revistat “Variety” dhe “Hollywood Reporter”, dhe krijuan postera për një film që nuk do të xhirohej kurrë.
Mendez fluturoi në Teheran me detyrën për t’i bindur rojet revolucionare iraniane se gjashtë diplomatët e frikësuar ishin në fakt një ekip xhirimi kanadez që kërkonte peizazhe ekzotike për filmin e tyre.
Arratisja
Mëngjesin e 28 janarit 1980, në Aeroportin Mehrabad të Teheranit, tensioni ishte maksimal. Të pajisur me pasaporta kanadeze të falsifikuara në mënyrë të përsosur dhe me “storyboard”-et e filmit në duar, grupi kaloi kontrollet e rrepta të sigurisë.
Avioni i “Swissair” u ngrit pa probleme. Sapo dolën nga hapësira ajrore iraniane, Mendez u dha lajmin: “Ia dolëm!”. Diplomatët festuan me “Bloody Marys”, ndërsa në Uashington dhe Ottawa, zyrtarët merrnin frymë lirisht pas muajsh ankthi.
Trashëgimia
Për vite me radhë, merita iu njoh kryesisht Kanadasë për të mbrojtur përfshirjen e CIA-s (dhe për të mos rrezikuar pengjet e mbetura). Vetëm në vitin 1997, kur dosja u deklasifikua, roli i Tony Mendez doli në dritë.
Kjo histori u përjetësua në filmin e vitit 2012, “Argo”, me regji të Ben Affleck, i cili fitoi çmimin Oscar për Filmin më të Mirë, duke i treguar botës se si “një film i rremë shpëtoi njerëz të vërtetë”.
Fakte interesante
- Titulli “Argo” u zgjodh nga një barcaletë e papërshtatshme (knock-knock joke) që qarkullonte mes stafit të prodhimit.
- Ambasadori kanadez Ken Taylor konsiderohet heroi i vërtetë i heshtur, pasi rrezikoi jetën e tij dhe të stafit të tij duke strehuar amerikanët.
- Tony Mendez ishte gjithashtu një artist i talentuar grafik, aftësi që e ndihmoi në falsifikimin e dokumenteve.
