Një studim i realizuar së fundmi në Angli ka zbuluar se plot njëmbëdhjetë lloje të ndryshme kanceri po bëhen gjithnjë e më të zakonshme tek të rinjtë. Megjithatë, ekspertët theksojnë se një shpjegim i plotë për këtë fenomen ende nuk ekziston.
Megjithatë, studimi tregon se një prirje shumëvjeçare e shtimit të peshës trupore tek njerëzit ka të ngjarë të luajë një rol këtu, edhe pse kjo nuk e shpjegon plotësisht fenomenin.
Pse kanceri është në rritje tek njerëzit në fund të adoleshencës, në të 20-at, 30-at dhe 40-at e tyre ka qenë një enigmë për shkencëtarët prej vitesh.
Bradley Coombes nga Portsmouth ishte vetëm 23 vjeç kur vdiq nga kanceri i zorrës. Nëna e tij, Caroline Mousdale, tha se megjithëse ai kishte patur shumë simptoma “paralajmëruese”, shpeshherë u neglizhua pasi konsiderohej shumë i ri për ta pasur këtë sëmundje.
Ajo tha se ai ishte “një i ri shumë në formë dhe i shëndetshëm”, gati për të nënshkruar një kontratë gjysmë-profesionale futbolli dhe po e shijonte jetën. Nuk kishte asgjë të dukshme që ta vendoste në rrezik.
Por pas vitit të parë në universitet, ai filloi të humbiste shumë peshë dhe kishte dhimbje barku. Më pas erdhën diarreja dhe gjaku në jashtëqitje.
U deshën 18 muaj me simptoma për të marrë diagnozën. Në momentin që iu bë një ekzaminim me video i zorrëve (kolonoskopi) tumori ishte aq i madh sa bllokonte kamerën.
Kirurgjia dhe kimioterapia nuk arritën ta ndalonin tumorin dhe Bradley u nda nga kjo jetë me qenin e tij Buster që po i qëndronte pranë.
“Unë vërtet besoja, si çdo prind, se ai do të realizonte ëndrrat e tij në futboll dhe do të kishte një jetë të mrekullueshme, por kjo iu mor, sepse kanceri i zorrës nuk u identifikua në kohë,” tha Caroline.
Rrallë dihet pse një person zhvillon kancer. Por një ekip shkencëtarësh analizoi tendencat kombëtare si në kancer ashtu edhe në stilin e jetesës për të parë nëse mund të gjente një model. Ata zbuluan se përveç kancerit të zorrës, po rriten edhe kanceret e tiroides, mieloma multiple, mëlçisë, veshkave, fshikëzës së tëmthit, pankreasit, endometrit, gojës, gjirit dhe vezoreve.
Kanceri i zorrës dhe ai i gjirit janë më të zakonshmit tek të rriturit e rinj, me rreth 11 mijë e 500 raste në vit së bashku, ndërsa kanceri i pankreasit dhe i fshikëzës së tëmthit janë shumë më të rrallë.
Vetëm kanceri i zorrës dhe ai i vezoreve po rriten ekskluzivisht tek të rinjtë, ndërsa nëntë të tjerët po rriten edhe tek të moshuarit.
Studimi, i kryer nga Instituti për Kërkime të Kancerit dhe Imperial College London, analizoi gjithashtu sjelljet që dihet se rrisin rrezikun e kancerit.
Ai tregoi se nivelet e duhanpirjes, konsumit të alkoolit, aktivitetit fizik, konsumit të mishit të kuq dhe të përpunuar si dhe dietat me pak fibra ose po përmirësohen ose po mbeten të njëjta. Këto sjellje kanë rol në kancer, por nuk e shpjegojnë rritjen e tij.
Raporti tha se i vetmi faktor që përputhej me rritjen e kancerit ishte rritja e mbipeshës dhe obezitetit, e cila ka qenë në rritje që nga vitet 1990. Mendohet se indi dhjamor shtesë ndryshon hormonet në trup, si insulina, gjë që mund të ndikojë në rrezikun për kancer.
Megjithatë, edhe kjo nuk është një përgjigje e plotë. Për shembull, në rastin e kancerit të zorrës, studiuesit vlerësojnë se nga çdo 100 raste shtesë, 20 prej tyre mund të lidhen me peshën e tepërt, ndërsa 80 mbeten të pashpjeguara.
Studiuesit thonë se është e rëndësishme të parandalohet çdo kancer, jo vetëm ato “shtesë”. Vlerësohet se pothuajse 40% e kancereve në botë mund të parandalohen me zgjedhje të stilit të jetesës, si mos pirja e duhanit.
“Është shumë shqetësuese të dëgjosh lajmin se kanceret po rriten tek të rinjtë,” tha Prof. Montserrat García Closas nga Instituti për Kërkime të Kancerit.
“Megjithatë, ka gjëra që mund të bëhen për të ulur rrezikun, si të jesh fizikisht aktiv dhe të mbash një peshë të shëndetshme.”
Studiuesit shtuan gjithashtu se, edhe pse kanceret tek të rinjtë po rriten, ato mbeten shumë më të pakta krahasuar me grupmoshat më të vjetra.
Rreth një në 1 mijë të rinj (në të 20-at, 30-at dhe 40-at) diagnostikohen me kancer çdo vit, krahasuar me rreth një në 100 tek grupmoshat më të vjetra (në të 50-at, 60-at dhe 70-at).
Kërkimi për faktorë të tjerë rreziku vazhdon. Prof. Marc Gunter nga Imperial College London tha se po diskutohet për ushqimet ultra të përpunuara, kimikatet e përhershme (PFAS) dhe përdorimin e antibiotikëve, por shtoi se “ka ende shumë gjëra që nuk i dimë”.
Pijet e ëmbëlsuara, inflamacioni, ndotja e ajrit, bakteret e zorrëve dhe herbicidet janë përmendur gjithashtu si faktorë të mundshëm. Po ashtu po hetohet nëse përmirësimi i diagnostikimit po çon në zbulimin e më shumë rasteve në moshë më të re.
Këto gjetje janë publikuar në revistën BMJ Oncology.
