Nga Dr. Nevila Çaushi
SARS-CoV-2 është coronavirusi i shtatë që shkakton infeksion tek njerëzit. SARS-COV, MERS-CoV, SARS-CoV-2 mund të shkaktojnë sëmundje me simptoma shumë të rënda,ndërkohë që HKU1; NL63; OC43 dhe 229E janë viruse qe shkaktojne semundje me simptoma të lehta. Ne kete fakt u bazuan autoret per te deduktuar origjinen e SARS-CoV-2 nga analizat krahasuese te te dhenave te genomit. Sa me siper autoret japin perspektiven ne lidhje me tiparet me dalluese te genomit te virusit SARS-CoV-2 si dhe diskutojne skenare te cilat mund te ngrihen per cdo rast. Analiza e tyre tregon qarte që ky virus nuk është konstrukt laboratorik, ose me keq një virus i manipuluar qëllimisht.
Tiparet dalluese të genomit te virusit SARS-CoV-2
Krahasimi i autoreve ne lidhje me coronaviruset alfa dhe beta nxjerr në pah dy tipare shume te qarta dalluese të genomit te SARS-CoV-2.
- Në bazë të studimeve strukturale dhe eksperimenteve biokimike, SARS-CoV-2 duket se është optimizuar mjaft mire për t’u lidhur me receptorin human ACE2 (inhibitor).
- Proteina Spike e virusit SARS-CoV-2 ka një vend per nje hapje polibazike funksionale (furinë) në lidhjen S1-S2 nepermjet futjes se dymbëdhjetë nukleotideve të reja dhe për rrjedhojë kjo gje con në përfitimin e tre glikaneve me lidhje oksigjeni në atë pozicion.
- Mutacionet e SARS-CoV-2 në domainin e lidhjes me receptorët.
Domaini ose vendi ku lidhet me receptorët ( RBD ) në proteinën Spike është pjesa më varjable e genomit të coronavirusit. 6 amino acide ( RBD ) eshte vertetuar qe janë kritikë për t’u lidhur me receptorët e ACE2 duke percaktuar keshtu edhe intervalin mikprites të viruseve te ngjashme me SARS-CoV. Duke marre parasysh kordinatat e familjes se viruseve SARS CoV keto RBD aminoacide njihen praktikisht si pozicione dhe kordinata dhe korrespondojne me 6 pozicione te tjera praktikisht ne lidhje me koordinatat pozicionale ne genomin e virusit SARS-CoV-2 . Dhe dihet qe 5 nga keto mbetje ndryshojne nga virusi SARS-CoV-2 me familjen e SARS-CoV.
Në bazë të studimeve strukturale dhe eksperimenteve biokimike, SARS-CoV-2 ka një domain ( RBD ) që shoqerohet me një afinitet shumë të madh me ACE2 e njerezve, për t’u lidhur me ACE2 të njerëzve, maceve, kavjeve, si dhe specieve të tjera me ngjashmeri receptorësh të lartë. Ndërkohë që analizat e genomit te nxjerra tashme, sugjerojnë që SARS-CoV-2 mund të lidhë ACE2 humane me një afinitet të lartë , analizat kompjuterike parashikojnë që ndërveprimi nuk është ideal, si dhe që sekuenca e domainit RBD ndryshon nga ajo e e familjes SARS-CoV, por eshte optimale për lidhjen e receptorëve. Eshte vetem per kete aresye qe , afiniteti shumë i lartë lidhës i proteinës Spike SARS-CoV-2 me ACE2 human ka shume të ngjarë të jetë rezultat i një seleksionimi natyral në lidhje me ACE2 humane, ose të ngjashme me humane, i cili ben te mundur zgjidhjen ose skjarimin per nje lidhje tjeter optimale. Ka prova shumë të qarta sot që SARS-CoV-2 nuk është produkt i një manipulimi të qëllishëm.
- Vendi i carjes së furinës polibazike dhe glikanet me lidhje-O
Tipari i dytë i rëndësishëm i virusit SARS-CoV-2 është se ka një vend per carje polibazike në lidhje S1-S2 ( me koordinatat RRAR ne genom ), te cilat jane dy nënnjësite e proteines Spike. Kjo lejon një carje efektive nga furina ( nje aminoacid human ) dhe nga proteaza te tjera , si dhe ka një rol te rendesishem në përcaktimin e infektivitetit viral si dhe te intervalit të mikpritësit. Përvec kësaj, një prolinë udhëheqëse futet gjithashtu në këtë vend të SARS-CoV-2 ; duke bërë të mundur qe sekuence e nukleotideve te jete ( PRRA ). Efekti që krijohet nga Prolina parashikohet që con në shtimin e glikaneve me lidhje-O në pozicionet S673, T678 dhe S686 , te cilat e ngop e mbushin këtë pozicion carje dhe që janë unike për SARS-CoV-2. Këto vende ose pozicione per carje polibazike nuk janë vërejtur në linjën B te beta coronaviruseve, megjithëse beta coronaviruset e tjera humane ku perfshihet virusi HKU1(linja A) i kanë këto vende carje, si dhe glikanet me lidhje-O. Duke marë në konsideratë nivelin e variacionit gjenetik në proteinën Spike, ka shumë të ngjarë që viruse te ngjashem me SARS-CoV-2 me vende të pjesshme ose të plota carjeje polibazike, mund të zbulohen edhe në specie të tjera.
Konseguenca funksionale e këtij pozicioni te carjes polibazike ne virusin SARS-COV-2 është ende e panjohur dhe do jete shume e rëndësishme për të përcaktuar impaktin e saj në transmetueshmërinë dhe patogjeniticitetin në modelet e kafshëve.
Eksperimentet me SARS-CoV kanë treguar që pozicioni i varjes per furinën në lidhjen S1-S2 rrit fuzionimin qelizë-qelizë pa afektuar hyrjen virale. Përvec kësaj, një carje eficiente ne proteinen spike te viruseve MERS-CoV ben te mundur qe koronaviruset e tipit MERS te kalojne nga lakuriqet e nates dhe te infektojne qelizat njerezore. Ne viruset e gripit te shpendeve shumefishimi i shpejte si dhe trensmetimi ne popullatat shume te dendura me pula perzgjedh per tu futur ne pozicionet e carjs polibazike te proteines hemaglutinine (HA) e cila ofron nje sherbim te ngjashem me ate te proteines spike te koronavirusit. Zaptimi i pozicioneve te carjes polibazike ne proteinen ( HA ) me ane te proceseve te futjes ose rikombinimit i konverton viruset e gripit te shpendeve me pothogeniticitet te ulet ne forma me pathogeniticitet te larte. Zaptimi i pozicioneve te carjes polibazike nga HA eshte vene re gjithashtu edhe pas nje kalimi te perseritur ne kulturat qelizore ose nepermjet kafsheve.
Funksioni i glikaneve te parashikuar me lidhje-O eshte ende i paqarte, por dihet qe keto te fundit mund te krijojne nje ‘domen te ngjashem me mucinen’ i cili i ben mburoje epitopeve ose mbetjeve kryesore ne proteinen spike te virusit SARS-CoV-2. Disa viruse e perdorin kete domen te ngjashem me mucinen si nje imunoevazion qe involvon mburojat e glikaneve. Megjithëse parashikimi i glikozilimit te lidhjeve-O është i vështirë, studime eksperimentale nevojiten për të përcaktuar nëse këto vende ose pozicione përdoren tek SARS-CoV-2.
Duke u nisur nga keto te dhena shkenctaret kane arritur ne kete perfundim:
Konkluzione
Në mes të urgjencës globale të shëndetit publik per COVID-19, është e arsyeshme të pyesni pse origjina e çështjes pandemike merr nje rendesi te vecante. Nje kuptimi i hollësishëm se si një virus i kafshëve kërceu kufijtë e specieve për të infektuar njerëzit në mënyrë shume produktive do të ndihmojë në parandalimin e ngjarjeve të ardhshme zoonotike. Për shembull, nëse SARS-CoV-2 para-përshtatet në specie te tjera shtazore, atëherë ekziston rreziku i ngjarjeve të ardhshme të rishfaqjes. Në të kundërt, nëse procesi adaptiv ka ndodhur te njerëzit, atëherë edhe nëse ndodhin transferime të përsëritura zoonotike, nuk ka gjasa të nisin pa të njëjtën seri mutacionesh. Për më tepër, identifikimi i të afërmve më të afërt viralë të SARS-CoV-2 që qarkullojnë te kafshët do të ndihmojë shumë studimet e funksionit viral. Në të vërtetë, disponueshmëria e sekuencës RaTG13 tek lakuriqi i nates ndihmoi në zbulimin e mutacioneve kryesore të RBD dhe sitit ose pozicionit të carjes polibasike
Karakteristikat e genomit të përshkruara këtu mund të shpjegojnë vecanerisht aftesine infektuese dhe transmetueshmërinë e SARS-CoV-2 te njerëzit. Megjithëse provat tregojnë se SARS-CoV-2 nuk është një virus i manipuluar me qëllim, aktualisht është e pamundur të provosh ose kundërshtosh teoritë e tjera të origjinës së tij të përshkruara këtu. Sidoqoftë, duke qenë se kemi vërejtur ose paraqitur ketu të gjitha tiparet e qenesishme te SARS-CoV-2, ku perfhsihet aftesia e optimizuar per te lidhur proteina RBD si dhe pozicioni i carjes polibazike, në familjen e koronaviruseve ne natyrë, ne nuk besojmë se çdo lloj skenari i bazuar në laborator është i besueshëm.
Më shumë të dhëna shkencore mund të ndryshojnë ekuilibrin e provave për të favorizuar një hipotezë mbi një tjetër. Perftimi i sekuencave virale nga burimet shtazore do të ishte mënyra më përcaktuese e zbulimit të origjinave virale. Për shembull, një vëzhgim në të ardhmen i një vendi të carjes polibazike të ndërmjetme ose të plotë në një virus të ngjashëm me SARS-CoV-2 nga kafshët do t’i jepte mbështetje edhe më tej hipotezave të përzgjedhjes natyrore. Do të ishte gjithashtu e dobishme për të marrë më shumë të dhëna gjenetike dhe funksionale në lidhje me SARS-CoV-2, përfshirë studimet e kafshëve. Identifikimi i një pritesi të mundshëm te ndermjetem të SARS-CoV-2, si dhe sekuencimi i virusit nga rastet e mepareshme do të ishte gjithashtu ne menyre te ngjashme shumë informues. Pavarësisht nga mekanizmat e saktë me të cilët SARS-CoV-2 u shfaq përmes seleksionimit natyror, mbikëqyrja e vazhdueshme e pneumonisë tek njerëzit dhe kafshët e tjera është padyshim e një rëndësie shume te madhe.
