Vetting-u/ Si do të funksionojë zbatimi i ligjit? Tri filtrat ku do kalojë në sitë sistemi, gjyqtarët e prokurorët që rrezikojnë  

Armando Meta

Vetting-u në sistemin e drejtësis shihet gjerësisht si mekanizmi me i përshtatshëm për të rikthyer besimin e humbur ndaj sistemit gjyqësor në vend. Vendimi i sotëm i Gjykatës Kushtetuese, që i ndezi dritën e gjelbër zbatimit të ligjit të vetting-ut, i sulmuar ashpërsisht nga PD-ja që kërkoi deri dhe shfuqizimin e tij, shihet si një mundësi drejt pastrimit të sistemit të drejtësisë, si dhe rikthimit të besimit të qytetarëve ndaj gjyqësorit. Por cilat janë kolonat kryesore ku do të mbështetet zbatimi i ligjit të vetting-ut, i cili pritet shumë shpejt të nisë nga zbatimi? Ato janë tri: pasuria, aftësitë profesionale dhe integriteti i gjyqtarëve dhe prokurorëve.

Pasuria

Vlerësimi në këtë fazë do të bëhet mbështetur mbi deklarimin e pasurisë që ata kanë bërë. Kjo do të bëjë që të identifikohen ata gjyqtarëve dhe prokurorë që kanë pasuri më të madhe se të ardhurat, dhe sa mund ta justifikojnë atë në mënyrë të ligjshme. Nga ana tjetër në sitë kalojnë edhe ata gjyqtarëve dhe prokurorë, të cilët nuk e kanë deklaruar saktësisht dhe plotësisht pasurinë e tyre, duke e fshehur atë lart e poshtë sa në emër të gruas, vëllait, apo fare fisit. Pika që përcëllon në ligjin e vetting-ut është se për herë të parë, barra e provës nuk mbetet mbi vlerësuesit, pra shtetin, por i mbetet gjyqtarit apo prokurorit.

Profesionalizmi

Mungesa e profesionalizmit do të bëjë që disa gjyqtarë ose do të heqin përfundimisht mantelin e gjyqtarit, ose do të detyrohen të ri-nisin studimet e juridikut. Kjo do të vlejë si për gjyqtarët ashtu edhe për prokurorët. Formula e bashkëpunimit e komisionit të vetting-ut me Inspektoratin e Lartë të Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive dhe Konfliktit të Interesave, është përcaktuar për këtë qëllim. Ajo ndjek të njëjtën logjikë, si pjesët e tjera të ndryshimeve kushtetuese që kanë të bëjnë me luftën kundër korrupsionit në gjyqësor

Integriteti

Elementi i tretë i vlerësimit të gjyqtarëve, ka të bëjë me integritetin e tyre. Ky element është më specifik se dy elementët e mësipërm. Dy të parët janë të parashikuar në sistemin aktual ligjor pasi lidhen me deklarimin e të ardhurave dhe profesionalizmin. Kriterit të tretë, integriteti, i mungonte një bazë e qëndrueshme ligjore, që ka të bëjë me sjelljen e gjyqtarëve jashtë detyrës. Ky element shihet edhe si bazë e fortë për vendosjen e besimit të qytetarëve ndaj gjyqësorit. Misioni Ndërkombëtar i Monitorimit është përgjegjës për sigurimin e transparencës, sigurisë juridike dhe garancive për të mos lejuar abuzimet gjatë procesit të përkohshëm të vlerësimit.Vetting-u vlerësohet gjerësisht se do t’u mundësojë qytetarëve të jenë të barabartë para përpara ligjit, të eliminojë praktikat korruptive dhe të forcojë sundimin e ligjit. Gjykata Kushtetuese hodhi sot një hap të rëndësishëm drejt këtij objektivi.