UKSHIN HOTI: FILOZOFIA E SHTETIT SI PËRGJEGJËSI POLITIKE DHE PROVË SOVRANITETI
Formimi akademik i Ukshin Hotit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës përbën një element thelbësor për të kuptuar orientimin e tij politik dhe diplomatik. Aleanca me Amerikën nuk konceptohej si garanci automatike e suksesit, por si kornizë politike brenda së cilës Kosova duhej të dëshmonte pjekuri shtetërore, qartësi strategjike dhe kapacitet institucional. Për të, fragmentarizimi i brendshëm në çështjet e sovranitetit përbën dobësi strukturore dhe jo pluralizëm funksional.
Nga Prof.dr Skender Asani
Rivlerësimi i mendimit politik të Ukshin Hotit në kontekstin e Kosovës bashkëkohore përbën një domosdoshmëri analitike për studimin e natyrës së shtetësisë së papërmbyllur dhe të sfidave strukturore me të cilat përballet Republika e Kosovës në sistemin ndërkombëtar. Ky rivlerësim nuk synon rehabilitimin simbolik të një figure historike, por përdorimin e mendimit të tij si kornizë teorike për interpretimin e marrëdhënieve ndërmjet sovranitetit, diplomacisë dhe funksionalitetit shtetëror. Ukshin Hoti duhet trajtuar si mendimtar i shtetformimit dhe i realizmit etik, jo si figurë mitike apo referencë emocionale.
Në qendër të filozofisë politike të Ukshin Hotit qëndron koncepti i shtetësisë si proces i vazhdueshëm politik, institucional dhe diplomatik. Për të, shteti nuk është rezultat i një akti juridik të vetëm, por produkt i ndërveprimit të qëndrueshëm midis legjitimitetit të brendshëm dhe pranueshmërisë ndërkombëtare. Në këtë prizëm, shpallja e pavarësisë së Kosovës do të përfaqësonte vetëm një fazë tranzitore drejt konsolidimit të subjektivitetit të plotë ndërkombëtar. Kjo qasje mbetet thelbësore për të kuptuar paradoksin e Kosovës së sotme: një shtet formalisht i pavarur, por ende i sfiduar në kapacitetin e tij për të vepruar si subjekt i barabartë në sistemin ndërkombëtar.
Formimi akademik i Ukshin Hotit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës përbën një element thelbësor për të kuptuar orientimin e tij politik dhe diplomatik. Studimet e tij në një mjedis ku politika trajtohet si disiplinë e interesit shtetëror, e balancuar me përgjegjësinë morale dhe rendin institucional, ndikuan drejtpërdrejt në konceptimin e tij mbi shtetin, sovranitetin dhe aleancat strategjike. Hoti nuk e perceptonte politikën si fushë improvizimi apo emocioni kolektiv, por si proces racional të ndërtimit të fuqisë legjitime brenda një rendi ndërkombëtar të strukturuar.
Në këtë kontekst, vlerësimi që Ukshin Hoti i bënte aleancës me Shtetet e Bashkuara të Amerikës ishte thelbësisht strategjik dhe jo instrumental. Për të, SHBA-të përfaqësonin jo vetëm mbështetësin kryesor të çlirimit dhe mbijetesës së Kosovës, por aktorin kyç për rrumbullaksimin e shtetësisë së saj në planin ndërkombëtar. Aleanca me Amerikën nuk konceptohej si garanci automatike e suksesit, por si kornizë politike brenda së cilës Kosova duhej të dëshmonte pjekuri shtetërore, qartësi strategjike dhe kapacitet institucional. Hoti e kuptonte se mbështetja amerikane është e qëndrueshme vetëm kur përputhet me një subjekt politik të përgjegjshëm dhe koherent.
Ndryshe nga qasjet pasive që e trajtojnë aleancën me SHBA-të si zëvendësim të vullnetit politik vendor, Hoti e shihte këtë marrëdhënie si partneritet asimetrik, por aktiv. Në këtë partneritet, Kosova duhej të hynte jo si objekt i mbrojtjes ndërkombëtare, por si subjekt që artikulon interesa të qarta dhe të përputhshme me rendin perëndimor. Kjo perspektivë përkon me teorinë e shteteve të vogla në marrëdhëniet ndërkombëtare, sipas së cilës aleancat funksionojnë në mënyrë efektive vetëm kur shteti aleat ruan kapacitetin për të formësuar agjendën e vet strategjike.
Artikulimi i kërkesës për Republikë në vitin 1981 duhet parë edhe në këtë dritë. Ajo nuk ishte akt rebelimi simbolik, por projekt politik i ndërtuar mbi leximin e parimeve të rendit liberal ndërkombëtar dhe të të drejtës për vetëvendosje. Hoti e kuptonte se legjitimiteti i Kosovës nuk mund të mbështetej vetëm në narrativën historike, por duhej të përkthehej në gjuhë politike të kuptueshme dhe të pranueshme për aleatët perëndimorë, veçanërisht për Shtetet e Bashkuara.
Një element qendror i mendimit të tij është perceptimi realist i Serbisë si projekt shtetëror afatgjatë. Hoti e refuzonte interpretimin e Serbisë si regjim kalimtar, duke theksuar kontinuitetin e strategjisë së saj shtetërore. Ky realizëm politik e çonte në përfundimin se çdo dialog me Serbinë, i zhvilluar pa vetëdije të plotë sovraniteti dhe pa mbështetje të qartë strategjike perëndimore, rrezikon të prodhojë asimetri strukturore në dëm të Kosovës.
Në këtë kuptim, dialogu, sipas mendimit të Hotit, nuk duhet të shndërrohet në proces të menaxhimit teknik të konfliktit, por të mbetet instrument për përmbylljen e tij. Çdo negociatë që relativizon subjektivitetin shtetëror ose e trajton sovranitetin si çështje të hapur kompromisi përbën regres në procesin e shtetndërtimit. Ky parim ofron një kriter akademik për vlerësimin e dialogut Kosovë–Serbi dhe të rolit të ndërmjetësimit ndërkombëtar.
Një tjetër dimension thelbësor i mendimit të Ukshin Hotit është mosndarja artificiale midis politikës së brendshme dhe asaj të jashtme. Për të, fragmentarizimi i brendshëm në çështjet e sovranitetit përbën dobësi strukturore dhe jo pluralizëm funksional. Konsensusi minimal shtetëror mbi integritetin territorial dhe rendin kushtetues është parakusht për çdo veprim diplomatik efektiv, veçanërisht në raport me aleatët strategjikë.
Në përmbyllje, mendimi politik i Ukshin Hotit ofron një sintezë të qartë parimesh për rrumbullaksimin shtetëror të Kosovës: shtetësia nuk konsolidohet me deklarata, por me disiplinë politike; nuk mbrohet me improvizim, por me strategji; nuk përmbyllet me dialog të paorientuar, por me vetëdije të plotë sovraniteti. Mesazhi hotian është i prerë: Kosova duhet të veprojë si shtet, përpara se të kërkojë të trajtohet si i tillë. Kjo nënkupton konsensus minimal të brendshëm mbi integritetin territorial dhe rendin kushtetues, artikulim të qartë të interesave kombëtare në raport me Serbinë, dhe një aleancë aktive e jo pasive me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të konceptuar si partner strategjik në përmbylljen e subjektivitetit ndërkombëtar. Në logjikën e Hotit, Perëndimi nuk e ndërton shtetin në vend të Kosovës; ai e mbështet atë vetëm nëse Kosova dëshmon pjekuri shtetërore, qartësi konceptuale dhe guxim moral. Alternativa është e njohur dhe historikisht e rrezikshme: ose Kosova flet dhe vepron si subjekt sovran me orientim të qëndrueshëm perëndimor, ose mbetet çështje e hapur, e menaxhuar nga të tjerët. Ky është testi hotian i shtetësisë dhe ende mbetet i hapur.
Shkup,
05 janar 2026
