Në tre tryezat ku po vendoset fati i luftës në Ukrainë dhe i negociatave për përfundimin e saj, Moska, Miami dhe Brukseli, po luhen lojëra të ndryshme, me interesa shpeshherë të kundërta. Çdo hap përpara në një tryezë shoqërohet me hapa pas në një tjetër, ndaj deklaratat për “përparime” apo “sinjale pozitive” duhen parë me kujdes dhe në kontekst.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky është i vetëdijshëm për këtë realitet. Sapo mbërriti në Londër për takimin e parë me liderët europianë, ai deklaroi se “nuk ka një marrëveshje mes nesh, amerikanëve dhe rusëve për Donbasin”. Pikërisht çështja territoriale rrezikon të jetë pengesa kryesore që mund të rrëzojë çdo përpjekje diplomatike për t’i dhënë fund luftës.
Në thelb, pozicionet janë të qarta: Vladimir Putin kërkon të gjithë Donbasin, përfshirë edhe rreth 20% të rajonit të Donetskut që nuk është pushtuar nga trupat ruse, zona ku ndodhen qytetet Kramatorsk dhe Sloviansk, me mbi 100 mijë banorë. Për më tepër, Kremlini kërkon edhe njohjen formale të këtyre territoreve si pjesë e Federatës Ruse. Nga ana tjetër, Zelensky nuk mund dhe nuk dëshiron të heqë dorë nga territoret lindore, pasi një lëvizje e tillë do të shkaktonte protesta masive dhe akuza për tradhti të lartë.
Sipas burimeve diplomatike, një zgjidhje alternative që negociatorët e Kievit kanë paraqitur në Miami, ku po zhvillohen bisedimet me përfaqësuesit e presidentit amerikan, Donald Trump dhe sekretarin e Shtetit, Marco Rubio, parashikon përmbysjen e kushteve të planit fillestar amerikan me 28 pika. Propozimi synon që kjo zonë të shpallet zonë e çmilitarizuar, por të mbetet nën sovranitetin e Ukrainës.
Në këtë skenar, ushtria ukrainase do të tërhiqte artilerinë dhe njësitë e dronëve nga Kramatorsk dhe Sloviansk, me kusht që Shtetet e Bashkuara të garantojnë integritetin territorial të kësaj pjese të Ukrainës. Nëse jo drejtpërdrejt SHBA-të, atëherë garancitë do të jepeshin nga një forcë ndërkombëtare nën mandatin e OKB-së. Për pjesën tjetër të Donbasit, Ukraina do të pranonte ngrirjen e vijës së frontit, por pa asnjë njohje ligjore apo faktike të pushtimit rus.
Megjithatë, Uashingtoni duket se nuk është i gatshëm ta mbështesë këtë qasje. Sipas Politico, zyrtarët amerikanë po këmbëngulin që Ukraina të heqë dorë nga Donbasi. “Qëndrimi i tyre është i thjeshtë: Rusia i do këto territore dhe amerikanët mendojnë se kjo duhet të ndodhë, në një mënyrë apo tjetër”, ka deklaruar një zyrtar europian pranë negociatave.
Në çështjen e garancive të sigurisë, një tjetër nyje e vështirë, ka sinjale më inkurajuese. Delegacioni ukrainas është kthyer nga Miami me një dokument të veçantë nga marrëveshja e përgjithshme e paqes, që parashikon, pas armëpushimit, një mekanizëm mbrojtjeje të ngjashëm me nenin 5 të NATO-s, me angazhime konkrete në rast të një sulmi të ri rus. Sipas njërit prej ndërmjetësve ukrainas, Oleksandr Bevz, këto detyrime do të duhet të miratohen edhe nga Kongresi amerikan.
Dokumenti, sipas Kievit, duhet të firmoset edhe nga vendet europiane. Pikërisht për këtë u zhvilluan bisedimet në Londër mes Zelensky-t, kryeministrit britanik Keir Starmer, presidentit francez Emmanuel Macron dhe kancelarit gjerman Friedrich Merz.
“Kemi rënë dakord për një qëndrim të përbashkët mbi rëndësinë e këtyre garancive të sigurisë”, shkroi Zelensky në rrjetin X, përpara se të udhëtonte drejt Brukselit.
Franca, Britania e Madhe dhe Gjermania janë të gatshme të kontribuojnë në mbrojtjen e Ukrainës, por mbetet e paqartë se çfarë parashikon konkretisht dokumenti i rishikuar në Miami. Pyetja kyçe mbetet: A do të ndërhynin ushtarakisht europianët nëse Rusia do të sulmonte sërish dhe a do ta bënin këtë edhe pa mbështetjen e SHBA-ve?
Në tryezën e Moskës, Putin ka mbajtur një qëndrim të prerë përballë të dërguarve të Trump: jo anëtarësimit të Ukrainës në NATO dhe jo pranisë së trupave të NATO-s në territorin ukrainas.
Ndërkohë, për çështjen e mbi 200 miliardë eurove asete ruse të ngrira në Europë, një tjetër pikë e nxehtë e negociatave, Zelensky është kthyer nga Brukseli me përshtypjen se ka pasur zhvillime pozitive në favor të Ukrainës, veçanërisht për financimin e vitit 2026 dhe për rindërtimin e vendit.
Megjithatë, nëse këto lëvizje do ta afronin realisht një marrëveshje paqeje, varet nga tryeza ku ulesh. Tre tryeza, tre realitete të ndryshme dhe ende asnjë marrëveshje.
Shkrim nga La Repubblica
