“Njësia e re kundër korrupsionit në Shqipëri po godet të pushtetshmit”. Kështu e quan britanikja The Economist veprimtarinë e SPAK-ut, në rrjetën e të cilit kanë rënë politikanë të rëndësishëm në Tiranë.
Teksa përmend arrestin shtëpiak të Sali Berishës apo arrestin me burg të Ilir Metës, The Economist ndalet gjithashtu edhe te arrestimi i kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj.
Vëllai i këtij të fundit ka folur për britaniken ku e quan SPAK-un të dalë jashtë kontrollit dhe se po e mban kryebashkiakun në burg për arsye të pabaza.
Shkrimi i The Economist:
Në Tiranën e viteve 1930, siç shkruan akademikja shqiptare Lea Ypi në një libër që pritet të botohet, njerëzit debatonin nëse korrupsioni ishte “shkaku i mjerimit shqiptar apo pasoja më e natyrshme e tij”. Të njëjtin debat mund ta dëgjosh edhe sot në kryeqytetin shqiptar. Por një gjë ka ndryshuar: për herë të parë në një shekull shtetësi, një njësi e pavarur kundër korrupsionit po arreston politikanë, zyrtarë dhe trafikantë droge — pa frikë dhe pa favor.
Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) nisi punën në vitin 2019. Sipas sondazheve, 76% e shqiptarëve i besojnë, duke e bërë institucionin më të popullarizuar në vend. Gjithnjë e më shumë pjesëtarë të elitës shqiptare, përfshirë zyrtarë të lartë të Partisë Socialiste në pushtet, po kapen në rrjetën e saj. Edi Rama, kryeministri, nuk është më aq entuziast sa dikur, kur SPAK arrestonte vetëm kundërshtarët e tij.
Në vitin 2023, SPAK vendosi në arrest shtëpie Sali Berishën, ish-president dhe drejtuesin e partisë kryesore opozitare. Ai është në gjyq për korrupsion. Vitin e kaluar, u arrestua edhe Ilir Meta, një tjetër ish-president dhe tani lider opozitar. Edhe ai është akuzuar për korrupsion. Ish-ministra të qeverive të zotit Rama janë gjithashtu arrestuar, dhe në shkurt erdhi radha e Erion Veliajt, kryetarit socialist të Bashkisë së Tiranës, i konsideruar si pasues i mundshëm i Ramës. Të tre mohojnë akuzat.
Në luftën kundër krimit të organizuar, SPAK ka pasur suksese të mëdha në bashkëpunim me policitë e huaja. Zakonisht, një bos droge shqiptar mund të operojë nga Dubai. Blerësit e tij në Ekuador e transportojnë drogën në Evropë, ku njerëzit e tij e shpërndajnë. Më pas ai i investon fitimet në ndërtim në Shqipëri, dhe ushtarët e tij blejnë apartamente. Në korrik, SPAK sekuestroi pasuri nga persona që dyshohet se pastronin para droge nga Zvicra dhe akuzoi një tjetër grup për përpjekje për të kontrabanduar armë në Britani.
Arrestimet e politikanëve janë më të diskutueshme. Z. Berisha thotë se z. Rama po e persekuton dhe e quan SPAK-un “kamxhiku i tij”. Por rritja e numrit të bashkëpunëtorëve të ngushtë të Ramës të akuzuar për korrupsion ka dëmtuar imazhin e tij gjithashtu. Kur u arrestua Veliaj, ishte radha e kryeministrit për të akuzuar SPAK-un për shkelje të të drejtave të njeriut. Kjo i solli kritika nga Bashkimi Evropian; një diplomat i një vendi anëtar e quajti këtë pretendim “budallallëk”. Rama e ndaloi shpejt sulmin.
Rama ka premtuar se Shqipëria do të anëtarësohet në BE deri në vitin 2030. Lufta kundër korrupsionit është një kriter kyç, dhe disa shtete anëtare e vlerësojnë lartë bashkëpunimin e SPAK në luftën kundër grupeve të drogës. Sado që Rama mund të ketë dashur të mbështesë Veliaj, ai e kuptoi gjithashtu që sulmet ndaj SPAK-ut do t’i kushtonin politikisht. Një burim në sistemin gjyqësor thotë me ironi se “nëse klasa politike shqiptare do të ishte e kënaqur me punën e SPAK-ut, atëherë do të kishim një problem.”
Veliaj e nisi karrierën si aktivist kundër korrupsionit. Si kryetar i bashkisë së Tiranës që nga viti 2015, ai ka ndihmuar ta transformojë atë nga një qytet i rrënuar në një kryeqytet tërheqës. Por SPAK thotë se Veliaj dhe gruaja e tij pastruan para nga ndërtues përmes një sistemi që përfshinte edhe donacione për OJF. Gjashtë muaj pas arrestimit, Veliaj ndodhet ende në burg; ai u padit zyrtarisht vetëm më 23 korrik. Kjo është normale për Shqipërinë, ku 62% e të burgosurve janë në paraburgim, shumë më tepër se në pjesën tjetër të Evropës. Bashkë me Veliajn, është paditur edhe një deputete e Partisë Socialiste e akuzuar për ndërhyrje te dëshmitarët. Më 15 korrik, SPAK paditi gjithashtu një ish-deputet socialist për ndarjen e informacionit policor me një bos krimi në këmbim të ndihmës në zgjedhje. Veliaj, gruaja e tij dhe të dy deputetët i mohojnë akuzat e SPAK-ut.
Arbi Veliaj, vëllai i kryebashkiakut, thotë se SPAK ka “dalë jashtë kontrollit” dhe se po e mban në burg për arsye të pabaza. Arrestimi i tij ka ndarë opinionin publik në Tiranë. Disa e krahasojnë SPAK-un me Sigurimin, policinë sekrete të kohës së komunizmit. Të tjerë gëzohen për rrëzimin e të pushtetshmëve, që besojnë se kanë vjedhur prej kohësh nga populli. Burimi gjyqësor thotë se qëllimi i krijimit të SPAK ishte për t’i dhënë fund “kulturës së pandëshkueshmërisë” në vend. Në Shqipëri, kjo do të ishte historia e shekullit.
