Bota po përballet me një tjetër goditje. Lufta në Lindjen e Mesme po përmbys jetët dhe burimet e jetesës në rajon dhe më gjerë. Ajo gjithashtu po zbeh perspektivën për shumë ekonomi që sapo kishin treguar shenja të një rimëkëmbjeje të qëndrueshme nga krizat e mëparshme.
Ndërprerjet e furnizimit me energji të shkaktuara nga lufta në Iran kanë ngadalësuar ekonominë globale, duke i shtyrë vendet të zbatojnë masa për kursimin e energjisë dhe të eksplorojnë kanale alternative të furnizimit.
Vendet në të gjithë Azinë dhe Afrikën po shqyrtojnë politikat e punës nga shtëpia, deri te masat stimuluese të zbatuara gjatë pandemisë COVID, një krahasim i ngjashëm referuar ndikimit të luftës në Iran.
“Në përgjithësi, konsumatorët përfundojnë duke konsumuar më pak. Pra, kërkesa nga njerëzit e varfër çdo ditë shkatërrohet ose zvogëlohet dhe ne kemi parë që qeveritë kanë vendosur këtë mekanizëm në disa vende aziatike. Punonjësit të kryejnë pjesën më të madhe të punës nga shtëpia, në këtë mënyrë ulen kufizimet në lëvizshmërinë dhe udhëtimin e përgjithshëm në mënyrë që vendi të përballojë këtë situatë derisa të arrijnë më shumë lëndë ushqyese ose karburant. Pra, ky është lloji i qeverisjes së imponuar përmes së cilës po ndodh shkatërrimi i kërkesës. Tani nuk është e njëjta gjë, por pak e ngjashme me atë që kishim edhe gjatë pandemisë COVID”, sqaroi analisti për naftën, Naveen Das.
Azia është në vijën e parë të krizës së karburantit, duke qenë blerësja e më shumë se 80% të naftës së papërpunuar që transportohet nga ngushtica e Hormuzit, e cila është bllokuar pothuajse plotësisht nga Irani që kur lufta shpërtheu më 28 shkurt.
“Një përqindje e lartë e importeve të energjisë për shumë vende aziatike vijnë nga Lindja e Mesme dhe vijnë nga ngushtica e Hormuzit dhe pika tjetër e kësaj është fakti që është një rrugë e tillë e besueshme e tregtisë së tranzitit dhe përdorej shumë rregullisht, pothuajse pa probleme. Vendet aziatike ishin ato, veçanërisht në Azinë Juglindore, që kanë mbajtur edhe inventarë mjaft të ulët të naftës dhe produkteve të rafinuara, thjesht sepse ajo tregti mund të ketë qenë jashtëzakonisht e parregullt dhe nuk ka nevojë, nga një këndvështrim kapitali, për të ruajtur shumë nga ai vaj i importuar, produkte të rafinuara të importuara në vend. Pra, kjo e bën Azinë në këtë situatë veçanërisht të prekshme”, tha gjithashtu Das.
Asnjë vend në rajon nuk ka zbatuar ende masa pune nga shtëpia, por disa kanë thënë se janë në tryezë.
IEA, e cila ra dakord për një lëshim rekord prej rreth 400 milionë fuçi nafte nga rezervat strategjike për t’u marrë me krizën, ka dalë me propozime për të lehtësuar presionet e çmimit të naftës, siç janë puna nga shtëpia dhe shmangia e udhëtimeve ajrore.
Pakistani mbylli shkollat për dy javë dhe tha se punonjësit e zyrave do të punonin më shumë nga shtëpia. Singapori, një qendër financiare aziatike, u bëri thirrje njerëzve dhe bizneseve që të kalojnë në pajisje me efikasitet energjetik, të përdorin automjete elektrike. Disa vende janë kthyer në masa stimuluese, pasi rritja e kostove të karburantit rëndon ndjeshëm në buxhetet e familjeve.
“E gjithë bota po preket thjesht sepse ka ndërprerje. Tarifat e transportit po rriten, gjithashtu edhe sektorët e tjerë si energjia, të tilla si nafta dhe gazi, po bien në një mënyrë vërtet domethënëse. Ne po shohim koston e transportit, koston e energjisë në shtëpitë tona, koston e ushqimit si po rritet globalisht. Mund të na rezultojë në humbjet e vendeve të punës dhe mund të na çojë në buzë të greminës së një recesioni ekonomik”, nënvizoi Naveen Das.
Goditja është globale, por asimetrike. Importuesit e energjisë janë më të ekspozuar se eksportuesit, vendet më të varfra më shumë se ato më të pasura dhe ato me rezerva të kufizuara më shumë se vendet me rezerva të bollshme.
Përtej kostos së rëndë njerëzore, lufta ka shkaktuar ndërprerje serioze në ekonomitë e vendeve më të prekura drejtpërdrejt, përfshirë dëme në infrastrukturë dhe industri që mund të kenë pasoja afatgjata. Megjithëse këto vende janë rezistente, perspektivat e tyre të rritjes në afat të shkurtër do të ndikohen negativisht.
Ndërkohë, importuesit e mëdhenj të energjisë në Azi dhe Evropë po përballen me rritje të kostove të karburantit dhe inputeve: rreth 25 deri në 30 për qind e naftës globale dhe 20 për qind e gazit natyror të lëngshëm kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit, duke furnizuar kërkesën jo vetëm në Azi, por edhe në pjesë të Evropës. Ekonomitë që varen shumë nga importet e naftës në Afrikë dhe Azi po e kanë gjithnjë e më të vështirë të sigurojnë furnizimet e nevojshme, edhe me çmime të rritura.
Megjithëse lufta mund ta ndikojë ekonominë globale në mënyra të ndryshme, të gjitha rrugët çojnë drejt çmimeve më të larta dhe rritjes më të ngadaltë. Një konflikt i shkurtër mund të çojë në rritje të menjëhershme të çmimeve të naftës dhe gazit përpara se tregjet të përshtaten, ndërsa një konflikt i gjatë mund të mbajë energjinë të shtrenjtë dhe të ushtrojë presion mbi vendet që varen nga importet. Ose bota mund të vendoset diku në mes, me tensione të vazhdueshme, energji të kushtueshme dhe inflacion të vështirë për t’u frenuar, me pasiguri të vazhdueshme dhe rrezik gjeopolitik. Shumë varet nga kohëzgjatja e konfliktit, shtrirja e tij dhe niveli i dëmit që i shkakton infrastrukturës dhe zinxhirëve të furnizimit.
Mbyllja de facto e Ngushticës së Hormuzit dhe dëmtimi i infrastrukturës rajonale kanë prodhuar ndërprerjen më të madhe në historinë e tregut global të naftës. Drejtori ekzekutiv i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, IEA-s, Fatih Birol, ka thënë se në mungesë të një zgjidhjeje të shpejtë të konfliktit të Iranit, “ndikimet në tregjet dhe ekonomitë e energjisë do të bëhen gjithnjë e më të rënda”. Birol tha se masat e rekomanduara nga agjencia ofronin një “menu masash të menjëhershme dhe konkrete që mund të aplikohen nga qeveritë, bizneset dhe familjet për të mbrojtur konsumatorët nga ndikimet e kësaj krize”.
Agjencia e energjisë vuri në dukje se qeveritë në të gjithë botën po miratonin masa për të ulur kërkesën për naftë dhe për të mbështetur familjet, me Austrinë dhe Greqinë që kufizojnë kufijtë e fitimit te shitësit me pakicë të karburanteve. Në Mbretërinë e Bashkuar, familjet në nevojë do të marrin ndihmë për të paguar për naftën për ngrohje. Disa vende kanë kufizuar udhëtimet për zyrtarët publikë dhe kanë filluar fushata për të inkurajuar qytetarët dhe bizneset që të ulin konsumin e energjisë.
