Roli i Izraelit në kapjen e kamerave rrugore të Iranit në operacionin për vrasjen e udhëheqësit suprem të vendit tregon se sistemet e mbikëqyrjes po bëhen gjithnjë e më shumë objekt sulmesh nga armiqtë gjatë kohës së luftës.
Qindra miliona kamera janë vendosur mbi dyqane, në shtëpi dhe në qoshet e rrugëve në mbarë botën, shumë prej tyre të lidhura me internetin dhe të pasigurta. Përparimet e fundit në inteligjencën artificiale kanë mundësuar që ushtritë dhe agjencitë e inteligjencës të analizojnë sasitë e mëdha të materialeve të mbikëqyrjes dhe të identifikojnë objektivat.
Më 28 shkurt, Izraeli demonstroi qartë mundësinë që këto sisteme të hakerohen dhe të përdoren kundër armiqve, duke ndjekur udhëheqësin iranian Ayatollah Ali Khamenei me ndihmën e kamerave rrugore të Teheranit, pavarësisht paralajmërimeve të përsëritura se sistemet e mbikëqyrjes iraniane ishin komprometuar, sipas intervistave dhe një shqyrtimi të Associated Press mbi të dhënat e rrjedhura, deklaratat publike dhe raportet e lajmeve.
Përdorimi i kamerave të hakeruara në operacionin për vrasjen e Khamenei-t u përshkrua për AP-në nga një zyrtar i inteligjencës dhe një person tjetër i informuar mbi operacionin. Asnjëri nuk ishte i autorizuar të fliste me median dhe të dy e ndanë informacionin nën kushtin e anonimatit.
Irani kishte vendosur dhjetëra mijëra kamera në kryeqytetin e tij pas valëve të protestave, më të fundit në janar, kur demonstratat masive kombëtare përfunduan me një shtypje të përgjakshme që lanë të vrarë mijëra iranianë.
Që kamerat e Teheranit ishin komprometuar nuk ishte sekret: kamerat e qytetit u hakeruan herë pas here që nga viti 2021, dhe vitin e kaluar një politikan i lartë iranian paralajmëroi publikisht se Izraeli kishte komprometuar kamerat, duke krijuar një kërcënim për sigurinë kombëtare.
Conor Healy, drejtor i kërkimeve në publikimin për mbikëqyrje IPVM, tha se vrasja e Khamenei-t ilustron një dilemë të rëndësishme sigurie për qeveritë që përpiqen të shtypin pakënaqësinë.
“Ironia është se infrastruktura që ndërtuan shtetet autoritare për të bërë sundimin e tyre të padiskutueshëm mund të bëjë udhëheqësit e tyre më të dukshëm për ata që duan t’i eliminojnë,” tha Healy. “A i beson ata që po të shohin?”
Shenja paralajmëruese
Ekspertët e kibernetikës kanë paralajmëruar prej vitesh se kamerat mund të hakerohen për qëllime lufte. Në vitin 2019, inxhinieri i sigurisë Paul Marrapese zbuloi se mund të hakeronte lehtësisht miliona kamera nga shtëpia e tij në Kaliforni.
Pavarësisht paralajmërimeve të përsëritura, numri i kamerave të pasigurta vazhdon të rritet. Një skanim i kamerave të pa mbrojtura këtë vit zbuloi afro tre milionë lidhje në pothuajse çdo vend, përfshirë gati 2 mijë kamera vetëm në Iran.
“Këto janë miliona dhe miliona në të gjithë botën,” tha Marrapese. Shumë prej tyre janë jashtëzakonisht të lehta për t’u hakeruar: “Janë thjesht gjëra koti të vogla.”
Shumë kompani kanë reklamuar kamera të lidhura online, të aksesueshme me celularë, me pamje që mund të devijohen lehtësisht nga hakerat. Shumë kamera janë instaluar me siguri minimale nga përdorues jo të trajnuar, pa vendosur fjalëkalime ose pa instaluar patch-e sigurie. Sigurimi i kamerave kërkon vëmendje të vazhdueshme, por hakerimi kërkon vetëm identifikimin e një dobësie të ekspozuar, si një sistem i vjetër ose fjalëkalim i thjeshtë si “1234”.
Edhe sistemet e mbikëqyrjes të qeverive në rrjete të mbyllura nga interneti janë të cenueshme: mjafton një tradhtar i brendshëm për t’i komprometuar ato.
“Qenia njerëzore është lidhja më e dobët,” tha Marrapese. “Ka kaq shumë gjëra që mund të bësh.”
Eyal Hulata, ish-këshilltar kombëtar i sigurisë në Izrael dhe studiues i lartë në Foundation for the Defense of Democracies, tha se Izraeli është nën sulme kibernetike të vazhdueshme nga Irani, por deri tani ka arritur t’i mbrojë ato.
“Ka alarm të lartë në të gjitha frontet kibernetike,” tha ai.
Përparimet e Ia-së dhe përdorimi i saj në luftë
Përdorimi i kamerave për luftë mbeti për vite me radhë një teori. Por në vitin 2023, Hamasi hakerroi kamerat e mbikëqyrjes në Izraelin jugor para sulmit të 7 tetorit, duke lejuar grupin të monitoronte patrullat e ushtrisë izraelite dhe të ndihmonte në sulm. Në të njëjtin vit, një zyrtar ukrainas tha se Rusia kishte tentuar të hakeronte kamerat pranë objektivave të raketave, një trend që vazhdoi në 2024 dhe vitin e kaluar në kalimet kufitare.
Ekspertët thonë se përparimet në IA i kanë lejuar ushtritë të kapërcejnë një pengesë kritike në përdorimin e pamjeve të hakeruara si armë: përpunimin e sasive të mëdha video për të identifikuar njerëz, mjete dhe objektiva të tjerë. Ajo që dikur kërkonte javë ose muaj për ekipe analistësh tani mund të bëhet në kohë reale. Me një kërkim të thjeshtë me fjalë kyçe, IA mund të skanojë pamjet dhe të japë rezultatet menjëherë.
“Më parë mund të hakeronit kamerat, por njerëzit duhej të gjenin se ku ishte personi,” tha kriptografi dhe eksperti i sigurisë Bruce Schneier. “Me sistemet IA… mund të bësh shumë më shumë automatikisht.”
Dilema e despotit
Kamerat e Iranit janë hakeruar vazhdimisht gjatë viteve të fundit. Në vitin 2021, një grup i mërgimtarëve iranianë qarkulluan pamje të abuzimeve në burgun famëkeq Evin. Në vitin 2022, një grup tjetër pretendoi se kishte hakeruar mbi 5 mijë kamera rreth Teheranit, duke shpërndarë gigabajte pamjesh dhe të dhëna të brendshme në Telegram.
Gjatë një lufte 12-ditore verën e kaluar, Izraeli përdori kamerat e Teheranit për të ndjekur dhe bombarduar vendndodhjen e një mbledhjeje të Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare, duke plagosur Presidentin iranian Masoud Pezeshkian.
“Të gjitha kamerat në kryqëzimet tona janë në duart e Izraelit,” tha Mahmoud Nabavian, zëvendës kryetar i komitetit të sigurisë kombëtare në parlamentin iranian. “Çdo gjë në internet është në duart e tyre… nëse lëvizim, ata do ta zbulojnë.”
Dobësitë janë shfaqur ndërkohë që Irani ka rritur përdorimin e kamerave pas një serie protestash. Për shembull, kamerat e metrosë përdoren për të zbuluar kur gratë nuk mbajnë mbulesën e detyrueshme dhe për të identifikuar shkelësit me anë të njohjes së fytyrës.
Por të dhënat që mblidhen për kontroll të ngurtë krijojnë një objektiv të lakmueshëm për hakerat, tha studiuesi Michael Caster, që hulumtoi shitjet e teknologjisë së mbikëqyrjes nga Kina për Iranin.
“Ideatorët e këqij mund të kenë më shumë akses,” tha Caster.
Irani, i izoluar nga Perëndimi për një kohë të gjatë, ka vështirësi për të marrë pajisje dhe softuer modern, shpesh mbështetet në elektronikë kineze ose sisteme të vjetra. Versionet pirate të Windows dhe softuerëve të tjerë janë të zakonshme, gjë që e bën më të lehtë për hakerat të synojnë vendin.
