Një vëzhgues me orientim serb po ndjek ushtrinë shqiptare. Blerja që duhej t’ia mbyllte këtë dritare ka përfunduar në një dosje penale që nisi të rrjedhë që ditën e parë. SPAK ka çdo të drejtë të hetojë; aleatët e Shqipërisë kanë çdo arsye të pyesin nëse vendi po e heton veten derisa të mbetet përgjithmonë i ekspozuar.
Nga Drizan Shala
Më 2 tetor, Dunav Intel, një llogari në X që i vulos fotografitë me cirilikë serbe, publikoi pamje të Forcave të Armatosura shqiptare në terren, në Bizë, dhe i quajti ekskluzive. Duken radhët e çadrave, kolonat e mjeteve taktike dhe kazermat e vjetra. Fotografitë janë bërë nga një pikë që e sheh poligonin nga lart, ndërsa trupat ishin aty. Vetë llogaria thotë se e ndjek Bizën prej më shumë se dy vjetësh. Fluturimet e dronëve shqiptarë Bayraktar nga baza ajrore e NATO-s në Kuçovë i regjistron një nga një, sipas kodit të transponderit.
Një zyrtar i lartë i mbrojtjes i tha Tirana Examiner se ky është një problem i vazhdueshëm dhe se Shqipëria nuk ka kapacitete antidron, as për t’iu kundërvënë këtij lloji spiunazhi, as për kërcënime të tjera. Boshllëku gjendet edhe në dokumentet publike. Strategjia Ushtarake e rendit mbrojtjen antidron ndër prioritetet e modernizimit, ndërsa buxheti i mbrojtjes për vitin 2026 u paraqit si buxheti që do të financonte sistemet antidron.
Vlerësimi im është ky: kjo llogari është një pjesë e dukshme e një përpjekjeje më të gjerë për të vëzhguar Forcat e Armatosura shqiptare, me karakter armiqësor dhe në interes të Serbisë. Presidenti Vuçiç e quan partneritetin e mbrojtjes të Shqipërisë me Kroacinë dhe Kosovën “të drejtuar kundër Serbisë”. Serbia ka buxhetin më të madh të mbrojtjes në rajon. Tri javë më parë zhvilloi në Peshter një stërvitje me skenar operacioni sulmues, me drejtuesit e Republikës Sërpska në tribunë. Kur një shtet e përkufizon një partneritet si kërcënim, mbledhja e informacionit për anëtarët e tij është punë rutinë.
Shqipëria është e ekspozuar, e di këtë dhe po përpiqet ta mbushë boshllëkun. Pas dekadash që mbrojtja u la pas dore, po ndërton gjithçka njëherësh: mjetet e para taktike të prodhuara në vend, një linjë municionesh, forcën rezervë, mbrojtjen antidron dhe kundërajrore, si dhe një partneritet me dy fqinjë. Shumica e këtyre kapaciteteve fillojnë te prokurimi. Dhe pikërisht aty një kapacitet mund të vritet më lehtë.
Ka dy mënyra për ta mbajtur të ekspozuar një objekt ushtarak. Njëra është të mposhtësh sistemin që e mbron. Tjetra është të sigurohesh që ai sistem të mos mbërrijë kurrë. Të dytën Shqipëria po e bën vetë jashtëzakonisht të lirë.
Mjaftoi një emision.
Më 7 shtator, Arben Ahmetaj, ish-zëvendëskryeministër i akuzuar nga SPAK për korrupsion dhe pastrim parash dhe në kërkim ndërkombëtar që nga viti 2023, transmetoi nga Zvicra në Syri TV fragmente të prera të një regjistrimi të fshehtë. Aty dëgjohej një ndërmjetës që mburrej. Por nuk kishte as dërgesë, as pagesë, as porosi shtetërore. Brenda tri javësh, një industri mbrojtjeje që Shqipëria e ndërtonte prej dy vjetësh po jepte llogari për trafik armësh. I arratisuri e ka ende regjistrimin. Me sa dihet publikisht, nuk ia ka dorëzuar asnjë prokurori. Nxjerr vetëm pak minuta çdo herë, sipas kalendarit të vet.
Partnerët e huaj kërkuan verifikime shtesë të përputhshmërisë dhe të paktën një nënshkrim është shtyrë, siç ka raportuar ky botim. Një linjë shqiptare municionesh nuk hyn në një treg bosh. Çdo nënshkrim që shtyhet është një kontratë që mund ta marrë një konkurrent në rajon.
Pastaj erdhi prokuroria, dhe me të drejtë. Kjo redaksi e kërkoi vetë hetimin. Pikërisht kjo e bën mekanizmin kaq efektiv. Kur një akuzë e kësaj peshe hyn në qarkullim, SPAK nuk mund të bëjë sikur nuk e ka dëgjuar. Hetimi bëhet lajmi i radhës dhe vetë fakti që ka një hetim shitet si provë se pas akuzës kishte diçka. Akuza hap një dosje. Dosja i vë vulën akuzës. Rrjedhjet nga dosja sjellin akuzën tjetër. Partnerët vazhdojnë të presin.
Të premten, hetuesit morën dokumente nga Ministria e Mbrojtjes. Nga mesi i pasdites, portalet kishin numrin e dosjes, miratimin e gjykatës për një kontroll personal dhe llojin e dokumenteve të marra, duke iu referuar burimeve. Deri të shtunën, një media kishte edhe veprat penale që thuhej se ishin regjistruar, sekuestrimin e telefonit të një zyrtari të lartë dhe thirrjet e para të dëshmitarëve. Një pjesë të këtyre të dhënave ua atribuonte hetuesve të Byrosë Kombëtare të Hetimit. Prokuroria nuk kishte thënë asgjë. Dosja fliste vetë.
Tirana Examiner raportoi të shtunën se prokurorët po shqyrtojnë nëse një blerje në sektorin e mbrojtjes duhej t’i ishte nënshtruar tenderit. Sipas informacionit tonë, i cili nuk vjen nga dosja hetimore, bëhet fjalë për një sistem antidron: pajisjen që zbulon dhe rrëzon dronët armiqësorë mbi poligone si Biza, mbi baza si Kuçova dhe mbi samitin e NATO-s që Shqipëria pritet ta mikpresë. Prokurimi që duhej ta mbushte boshllëkun po hetohet nga një proces që vetë nuk po arrin të ruajë konfidencialitetin. Nëse dokumentet e nxjerra nga ministria janë ato që përshkruan informacioni ynë, ato tregojnë çfarë i mungon Shqipërisë dhe çfarë po blen për ta plotësuar atë mungesë. Duke gjykuar nga dita e parë, askush nuk mund të garantojë se do të mbeten aty ku janë.
Kamera mbi kodër i jep një shërbimi armiqësor pamjen e jashtme të mbrojtjes shqiptare. Makineria e skandalit i jep atë që kamera nuk mund ta shohë: cili prokurim po hetohet, cilët zyrtarë janë nën lupë dhe nëse shteti arrin ta mbajë të mbyllur dosjen e vet. Nuk ka qenë nevoja që dikush të koordinojë një llogari me orientim serb, një të arratisur në Zvicër, një emision televiziv dhe një dosje që rrjedh. Dhe unë nuk pretendoj se dikush e ka bërë. Koordinimi është i panevojshëm kur rezultati është i njëjtë. Për një vëzhgues armiqësor, vështirë se mund të kishte një renditje më të favorshme ngjarjesh.
Për dashjen le të vendosin gjykatat. Efekti është në terren: masa që duhet ta mbushë boshllëkun është nën dyshim, partnerët po ngurrojnë dhe kampi vazhdon të fotografohet. Grupbatalioni i këmbësorisë së lehtë, i certifikuar muajin e kaluar në Bizë sipas standardeve të NATO-s, u stërvit nën atë kamerë. Rezervistët që po kthehen në shërbim për herë të parë pas tri dekadash do të stërviten nën të njëjtin qiell të hapur. Skandali ka kalendarin e vet. Edhe vëzhguesi ka të vetin. Nga vonesa përfiton vetëm njëri.
Një vend që po rindërton mbrojtjen nuk mund ta mbrojë veten nëse mjafton një akuzë që blerja e një kapaciteti të shpallet provë korrupsioni para se të dihen faktet. Kontrolli është detyrim. SPAK duhet të marrë çdo faqe që i duhet, ta shqyrtojë nën sekret hetimor, me oficerë që kanë certifikatë sigurie dhe me sa më pak njerëz të përfshirë, dhe të vendosë shpejt. Nëse rrjedhjet e së premtes dolën nga një zyrtar të cilit i ishte besuar dosja, neni 295/a i Kodit Penal është i qartë për prokurorin dhe për oficerin e policisë gjyqësore. Burimi i rrjedhjeve duhet të zbardhet me po atë energji me të cilën po hetohet vetë blerja.
Punën e armikut po e bëjmë vetë. Ai nuk ka nevojë ta rekrutojë të arratisurin, ta udhëzojë studion apo të fusë njeriun e vet në prokurori. I duhet vetëm që në Tiranë të ketë mjaft njerëz që vazhdojnë ta kthejnë në skandal përpjekjen për të ndrequr mbrojtjen. Dikur pyetja ishte kush po e vëzhgon ushtrinë shqiptare. Tani është pse kaq shumë njerëz brenda Shqipërisë po ia bëjnë ushtrisë më të vështirë t’i ndalë ata që e vëzhgojnë.
Drizan Shala është studiues i sigurisë dhe doktorant në Universitetin e Sarajevës. Shkruan për mbrojtjen, sigurinë private dhe arkitekturën e sigurisë në Ballkanin Perëndimor.
