Në pamje të parë, ngjan si një procedurë administrative: një dorëheqje këtu, një emërim i ri atje. Por, ajo që po ndodh me transmetuesit publikë në mjetet kryesore të Europës nga Italia në Francë e Gjermani është një kambanë alarmi për vetë thelbin e demokracisë. Beteja nuk është më thjesht për frekuencat, por për kontrollin e “narrativës” dhe shndërrimin e medias nga “qen roje” të pushtetit në “zëdhënëse” të qeverive.
Italia: Model “i pamëshirshëm” i kontrollit
Vetëm gjashtë muaj pasi qeveria e Giorgia Melonit mori detyrën, kreu i transmetuesit publik italian, Rai, dha dorëheqjen duke cituar një “konflikt politik”. Nuk u desh shumë kohë që pozicionet kyçe t’u jepeshin njerëzve të lidhur ngushtë me partinë Vëllezërit e Italisë. Sot, drejtuesi i Rai-t është Giampaolo Rossi, një personazh që nuk e ka fshehur kurrë admirimin për figura si Vladimir Putin apo Viktor Orbán.
Ndryshimi në Itali po cilësohet si “i pamëshirshëm”. Ndërsa Meloni u thotë mediave ndërkombëtare se liria e shtypit është “parakusht i demokracisë”, veprimet e saj flasin ndryshe: padi për shpifje ndaj gazetarëve, shmangie e pyetjeve dhe një rënie drastike e Italisë në Indeksin Botëror të Lirisë së Shtypit.
Franca dhe Gjermania: Privatizim apo “Gjueti Shtrigash”?
Në Francë, partia Tubimi Kombëtar e Marine Le Pen ka nisur një ofensivë kundër asaj që ajo e quan “mungesë neutraliteti” të medias publike. Propozimi i tyre është radikal: privatizimi. Ideja është e thjeshtë t’i lihet tregu në dorë miliarderëve si Vincent Bolloré, i cili tashmë kontrollon një perandori mediatike me orientim të djathtë, duke zëvendësuar faktet me opinione të orkestruara.
Ngjashëm, në Gjermani, partia Alternativa për Gjermaninë (AfD) po sulmon rrjetet e fuqishme ARD dhe ZDF. Me rritjen e tyre në sondazhe, ata kërkojnë të shfuqizojnë marrëveshjet e transmetimit publik, duke i etiketuar ato si “makina manipuluese” të elitave urbane. Për kritikët, ky nuk është një reformim, por një përpjekje e hapur për të hapur rrugën drejt autoritarizmit duke asgjësuar gazetarinë e pavarur.
Hungaria si “busull” dhe dështimi i Polonisë
Modeli që të gjithë po kopjojnë është ai i Viktor Orbán në Hungari. Atje, qeveria kontrollon rreth 80% të mediave përmes oligarkëve miqësorë. Ky është fundi i rrugës që po tentojnë të ndjekin shumë parti nacionaliste në BE: delegjitimimi i kritikëve dhe kapja e institucioneve që formojnë realitetin tonë të përbashkët.
Edhe kur ndryshon pushteti, siç ndodhi në Poloni me partinë Ligj dhe Drejtësi, dëmi mbetet i madh. Tentativa e qeverisë së re për të “pastruar” median nga propaganda e vjetër rezultoi sërish në një proces të politizuar, duke treguar se sa e vështirë është të rikthesh paanshmërinë pasi helmi i propagandës ka hyrë në sistem.
A duhet të shqetësohemi?!
Media publike nuk është thjesht një shërbim televiziv; është shtylla që mbron sundimin e ligjit duke mbajtur pushtetin nën vëzhgim. Kur politikanët fillojnë të flasin për “pak liri” apo “neutralitet” si pretekst për të vendosur njerëzit e tyre në zyrat editoriale, liria e qytetarit për të qenë i informuar është e para që vdes.
Siç vërejti Federata e Shkrimtarëve të Evropës, strategjia është e qartë: frikësim, intimidim ligjor dhe përdorim i rregullatorëve si armë. Nëse Europa lejon që transmetuesit publikë të kthehen në megafonë të pushtetit, atëherë e ardhmja e demokracisë në kontinent do të jetë po aq e mjegullt sa ekranet e televizioneve shtetërore në Budapest.
