Në zemër të shkretëtirës së Karakumit në Turkmenistan, flakë të dobëta përshkojnë muret e një krateri gjigant prej 70 metrash diametër dhe 20 metra thellësi, i njohur si “Porta e Ferrit”. Pas më shumë se 50 vitesh zjarr të pandërprerë, autoritetet turkmene kanë premtuar se ky zjarr, që lëshon metan, një gaz që përshpejton ngrohjen globale, do të shuhet së shpejti.
Krateri i Darvazës, siç njihet zyrtarisht, është bërë simbol i një katastrofe mjedisore. Edhe pse kontributi i tij në ndotjen globale është minimal, ai mbetet një burim i vazhdueshëm i çlirimit të metanit. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, Turkmenistani mban rekordin botëror për numrin më të madh të çlirimeve të mëdha të metanit në vitin 2024, të zbuluara përmes të dhënave satelitore.
Në vitin 2022, ish-presidenti Gurbanguly Berdymukhamedov urdhëroi zyrtarisht shuarjen e kraterit, duke deklaruar se “sasia e madhe e gazit ndikon negativisht në mjedis dhe në shëndetin e popullsisë”. Për një vend si Turkmenistani, i mbështetur ekonomikisht te rezervat e tij të mëdha të gazit natyror, ky vendim është gjithashtu një çështje financiare. “Po humbasim lëndë të parë të çmuar që mund të eksportohen dhe të sjellin përfitime për popullin tonë”, pati thënë ai.
Përpjekjet për të shuar kraterin përballen me vështirësi teknike të mëdha për shkak të strukturës komplekse të nëntokës. Një specialist i kompanisë shtetërore Turkmengaz, që foli në kushte anonimiteti, shpjegon se formacionet gjeologjike përbëhen nga shtresa të shumta gazi të ndërthurura me shtresa uji, gjë që i jep flakëve jetëgjatësi të pazakontë.
“Nuk kemi të bëjmë me një qese të vetme gazi që shteron, por me një proces të ndërthurur që ushqehet vazhdimisht nga shtresa të ndryshme”, tha ai.
Sipas Turkmengaz, intensiteti i djegies në Darvaza është ulur më shumë se trefish dhe kontrolli i fluksit të gazit është përmirësuar ndjeshëm. Megjithatë, objektet e kompanisë janë të mbyllura për vizitorët dhe të dhënat zyrtare janë të pakta e të paverifikueshme.
Zjarri në Darvaza nisi në vitin 1971, kur një grup gjeologësh sovjetikë shpuan aksidentalisht një xhep gazi, duke shkaktuar shembjen e platformës dhe çlirimin e gazit toksik. Për të shmangur një katastrofë shëndetësore, ata i vunë flakën, me shpresën se do të shuhej për pak ditë. Por pas më shumë se pesë dekadash, flakët vazhdojnë ende të digjen.
“Ky incident të paktën na ndihmoi të kuptojmë më mirë rezervat e gazit në këtë zonë”, shprehet shkencëtari 90-vjeçar turkmen, Anatoly Bushmakin.
Pavarësisht simbolikës së zymtë mjedisore, Darvaza është bërë një nga atraksionet e rralla turistike në këtë vend të mbyllur. Por flakët e zbehura zhgënjejnë shumë vizitorë që bëjnë udhëtime të gjata për të parë “mrekullinë”.
“Jemi disi të zhgënjyer”, thotë një turiste nga Ashgabati, që kishte udhëtuar pesë orë përmes rrugëve të shkatërruara të shkretëtirës.
Agjencitë vendase të udhëtimeve janë të shqetësuara.
“Shumica e turistëve që marrin vizë për të hyrë në Turkmenistan vijnë vetëm për të parë Darvazën. Nëse zjarri do të shuhet plotësisht, shumë agjenci do të humbasin të ardhura”, thotë Ovez Muradov, një punonjës i një agjencie turistike lokale.
Me gjithë përpjekjet për ta shuar, Darvaza mbetet ende një vend i ndezur, si simbol i një trashëgimie sovjetike, një burim ndotjeje, por edhe një atraksion që mban gjallë shpresat për një industri turistike në një nga vendet më të izoluara të botës.
