Ne jemi mësuar të hedhim vrerë dhe të ndërtojmë skema të një tollovie mediatike ku një shumatore gazetarësh dhe analistësh të rreshtuar si SPAK-istë të ftohur në tamarre, siç do të thoshte gjyshja ime, paragjykojnë çdo shkrim që ndërtohet personalisht mbi një prokuror të SPAK.
Një nga problemet e gazetarisë sot është që nuk janë në proporcion me kritikën që ndërtojnë mbi politikanin njëlloj dhe me atë ndaj prokurorëve special.
Unë e di që shpesh ndonjëri siç unë në këtë rast, ndërrmer me konsistencë një kritikë, siç unë prej kohësh shkruaj për SPAK dhe dyshimet mbi drejtësinë dhe veçanërisht Olsi Dadon, do të ketë nga ata që do na fusin në llogoreve të shërbyesve të Veliajt tjetrit e tjetrit.
Kërcënimi i lirisë, mund të bëjë këta prokurorë të ndërrmarin privilegje që nesër të jenë shumë të vështirë për tu zhveshur nga klani që ndërtojnë.
Ky është rasti i Olsi Dados.
Po unë nuk do të bëj thashethemnajën e gazetarisë, por do të ngre disa pyetje gazetarie mbi emërimin e Olsi Dados në drejtësi dhe aq më tepër emërimin e Olsi Dados në SPAK.
Emërimi i Ols Dado-s si prokuror në vitin 2008 nuk është thjesht një histori e kaluar administrative. Padia e depozituar nga Kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, kundër institucionit të Presidentit dhe prokurorit të posaçëm, ekspozon një krizë të thellë besimi në funksionimin e shtetit të së drejtës. Veliaj pretendon se Dado nuk kishte përmbushur kriteret minimale ligjore për t’u emëruar prokuror dhe se të gjitha aktet e tij procedurale ndaj tij tani rrezikojnë të konsiderohen të pavlefshme që nga momenti i parë.
Në thelb qëndron një pyetje me peshë institucionale, si është e mundur që një emërim që nuk plotësonte kriteret ligjore të kohës, pa shkollë magjistrature dhe me përvojë të pamjaftueshme, të lejohet të hyjë në sistemin e drejtësisë dhe pastaj të përdoret si bazë për vendime serioze kundër një zyrtari të lartë publik?
Ky rast ngre shqetësime të forta mbi mekanizmat e kontrollit dhe përgjegjësinë e institucioneve që duhet të ruajnë integritetin e sistemit.
Ankesat e Veliajt nuk kufizohen vetëm te mungesa e kritereve formale. Ai ka bërë pretendime të forta për konflikt interesi dhe përdorim të funksionit për përfitim personal, duke argumentuar se Dado përdori detyrën për të favorizuar interesa private dhe pastaj, kur nuk u plotësua kërkesa, ndërmori veprime hakmarrëse.
Edhe nëse këto pretendime nuk janë ende të konfirmuara në gjykatë, ato ngrenë shqetësime reale për mënyrën se si funksionon drejtësia dhe për ndikimin që individë të caktuar mund të kenë mbi proceset institucionale.
Çështja nuk është thjesht ligjore, ajo është edhe politike dhe publike. Debati i hapur, shpesh i ashpër, ka krijuar presion mbi institucionet dhe ka përzier rolin e drejtësisë me narrativat politike, duke vënë në provë neutralitetin e sistemit. Kjo situatë nuk është rast i izoluar, por një reflektim mbi boshllëqet e mekanizmave të kontrollit disiplinor dhe etik të prokurorëve dhe mbi aftësinë e institucioneve të drejtësisë për të vepruar pavarësisht presionit.
Rasti ekspozon një mungesë të dukshme koordinimi dhe kontrolli institucional në dy fronte, aktet e emërimit dhe hetimet aktuale.
Si mund të kalojë një emërim që nuk plotëson kriteret elementare ligjore dhe të përdoret si bazë për vendime të rëndësishme penale?
Pse mekanizmat e kontrollit dhe vlerësimit profesional nuk kanë reaguar më herët?
Nëse ekzistojnë pretendime për konflikt interesi, pse sistemi disiplinor nuk ka ndërhyrë proaktivisht për të shmangur përplasjen publike dhe cënimin e besimit në drejtësi?
Edhe mbi të gjitha Shkolla e Magjistraturës a do duhet shumë thjesht në raport me historikun e punës së saj në vite të kthej një përgjigje zyrtare se a e ka pasur shkollën e Magjistraturës Olsi Dado kur është emëruar?
Në fund të ditës, çështja nuk është vetëm një padi kundër një individi. Ajo është një provë për sistemin institucional shqiptar dhe për aftësinë e drejtësisë së re të rifitojë terrenin e ligjshmërisë dhe integritetit.
Nëse një akt emërimi mund të vlerësohet i pavlefshëm dekada më vonë, çfarë do të thotë kjo për gjithë aktet e tjera që kanë pasur të njëjtën bazë?
Nëse institucionet nuk marrin përgjegjësi dhe nuk sigurojnë standarde të qarta, besimi publik në sistemin e drejtësisë do të vijojë të dëmtohet. Ky nuk është vetëm një rast i izoluar, është një test i hapur për aftësinë e shtetit të të drejtës për të vepruar me integritet dhe pa ndikuar nga presionet politike apo interesat personale.
Nevoja e madhe për të shënuar drejtësinë e munguar të shqiptarëve, ka bërë që të nxitojmë aq shumë, sa siç do gjë e nxituar në këtë botë, lë për të dëshiruar.
