Një tension i ri ka shpërthyer sot në 17 janar midis Egjiptit dhe Etiopisë për ndarjen e ujërave të Lumit Nil, një nga lumenjtë më të rëndësishëm në Afrikë, që furnizon miliona njerëz me ujë të pijshëm dhe është burim kyç për bujqësinë dhe energjinë elektrike. Çështja ka marrë vëmendje ndërkombëtare pasi Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ofroi të ndërmjetësojë për të gjetur një marrëveshje të qëndrueshme midis dy vendeve.
Mosmarrëveshja ka të bëjë kryesisht me Digen e Madhe të Rilindjes Etiopiane (GERD), një projekt hidroenergjetik masiv me vlerë rreth 5 miliardë dollar, që Etiopia po ndërton në pjesën e lartë të lumit Nil. Për Etiopinë, diga është një investim strategjik që do të sigurojë energji elektrike për miliona qytetarë dhe do të nxisë zhvillimin ekonomik të vendit. Ndërkohë, Egjipti e sheh këtë projekt si një kërcënim të drejtpërdrejtë për furnizimin e tij me ujë, duke vënë në rrezik jetesën e miliona banorëve që varen nga lumi.
Presidenti Trump, në një letër drejtuar Presidentit egjiptian Abdel Fattah al-Sisi, shprehu gatishmërinë e tij për të rifilluar përpjekjet e ndërmjetësimit, duke kërkuar një zgjidhje që të respektojë të drejtat e të gjithë vendeve të basenit të Nilit. Ai theksoi se asnjë vend nuk duhet të ketë kontroll të njëanshëm mbi burimet e ujit, duke rrezikuar stabilitetin e rajonit dhe marrëdhëniet mes fqinjëve.
Egjipti ka mirëpritur ofertën amerikane dhe ka ripërsëritur se siguria e furnizimit me ujë të ëmbël është çështje jetike kombëtare. Zyrtarët egjiptianë insistojnë se çdo marrëveshje duhet të bazohet në parimet e së drejtës ndërkombëtare, duke siguruar që Egjipti të mos dëmtohet nga operimi i digës në Etiopi.
Po ashtu, edhe Sudani, vend tjetër që ndodhet poshtë lumit Nil dhe i cili gjithashtu ndikohet nga niveli i ujit, ka shprehur mirënjohje për ndërhyrjen amerikane dhe shpreson që kjo nismë do të sjellë një zgjidhje të qëndrueshme, që i mbron të drejtat e të gjitha vendeve pranë basenit.
Nga ana tjetër, Etiopia ka qenë e qartë se diga është një element thelbësor për zhvillimin e saj kombëtar. Zyrtarët etiopianë kanë theksuar se ndërtimi dhe funksionimi i digës duhet të lejojë menaxhimin e ujit, në mënyrë që të shmangen ndikimet negative për vendet poshtë lumit, por pa komprometuar interesat kombëtare të Etiopisë. Deri tani, ata nuk kanë dhënë një përgjigje direkte mbi ofertën e Trump-it, por kanë shprehur gatishmërinë për të negociuar nën kushte të qarta.
Çështja kryesore që duhet të zgjidhet është si do të ndahet uji i Nilit gjatë periudhave të thatësirave, si do të koordinohet operimi i digës dhe si do të merren vendime për mosmarrëveshjet e ardhshme. Deri më tani, negociatat e deritanishme ndërkombëtare, përfshirë ato të udhëhequra nga Bashkimi Afrikan, nuk kanë arritur të prodhojnë një marrëveshje të përhershme. Oferta e fundit nga Shtetet e Bashkuara synon të ringrejë dialogun dhe të zvogëlojë tensionet, duke dhënë një mundësi për zgjidhje diplomatike për këtë çështje, që ka rëndësi jetike për miliona njerëz.
Ekspertët paralajmërojnë se një mosmarrëveshje e gjatë mund të ketë pasoja serioze për stabilitetin rajonal, përfshirë tensione politike, konflikte për burimet ujore dhe ndikim në ekonomitë e vendeve përreth. Ndërhyrja e ndërkombëtarëve si SHBA-ja shihet si një mundësi për të hapur një kapitull të ri bashkëpunimi dhe negociatash konstruktive.
Situata në lumë mbetet e ndjeshme dhe çdo hap i njëanshëm mund të shkaktojë reagime të forta nga fqinjët. Bashkëpunimi ndërkombëtar dhe negociatat e drejtpërdrejta janë tani thelbësore për të shmangur një krizë ujore dhe për të siguruar që të gjitha vendet të kenë qasje të drejtë në ujërat jetësorë të Nilit.
