Nga Mero Baze
Përmbytjet, të cilat për fat e kanë mbajtur me hatër qeverisjen e Edi Ramës në 12 vite, janë një rast i mirë për të na kujtuar nevojën e një politike afatgjatë shtetërore për të ringritur një sistem të sigurt të mbrojtjes së tokës në Shqipëri. Shqipëria e ka pasur një sistem të tillë gjatë komunizmit. Në vitin 1990, Shqipëria kishte 280 mijë hektarë tokë të drenazhuar dhe bonifikuar, që nuk përmbytej më nga uji, mbi 10 mijë kilometra kanale kulluese, rreth 700 stacione pompimi dhe një sërë hidrovoresh, që shërbenin për të mbrojtur tokat nën nivelin e detit, si dhe mbi 3 mijë vepra hidroteknike, si: diga, ura, sifonë, kanale të mbuluara, tunele ujitëse, kanale devijuese, vepra shkarkimi, etj.
Privatizimi dhe copëzimi i tokës, zhdukja e fermave të mëdha bujqësore dhe mungesa e një politike afatgjatë nga shteti, gjatë 35 viteve, shkatërruan thuajse gjithçka.
Të gjitha investimet e bëra në këtë drejtim nga qeveritë janë sporadike, të pjesshme dhe të paintegruara në një plan të përgjithshëm kombëtar, që synon të mbajë në këmbë sistemin e bonifikimit në vend.
Studimet mbi humbjen e tokës nga erozioni tregojnë se Shqipëria ka një normë të lartë mesatare të humbjes së tokës, rreth 20–30 ton për hektar në vit, dhe në disa zona të pjerrëta kjo shifër mund të arrijë edhe mbi 100 ton/ha/vit, në kushte ekstreme. Kjo nuk është domosdoshmërisht sipërfaqe e humbur, por sasi e dëmtuar toke nga erozioni.
E gjithë kjo ka nevojë për një vëmendje shtetërore me politika afatgjata, pasi investimi në të gjithë sistemin – dhe jo në segmente të caktuara sipas fuqisë lobuese të zonave të veçanta apo deputetëve më të fuqishëm politikisht – është pjesë e sigurisë kombëtare. Politikat afatgjata janë të vetmet që e garantojnë atë.
Edhe gjatë komunizmit, në pesëvjeçarin e fundit, ra fuqia mirëmbajtëse e sistemit, për shkak të krizës ekonomike, dhe rreth 30 për qind e infrastrukturës nisi të degradonte. Pas vitit 1990, degradoi gjithçka.
Shteti shqiptar sot është një shtet i pasur dhe mund ta bëjë këtë. Bonifikimi dhe mbrojtja e tokës përputhen edhe me momentin ekonomik të Shqipërisë, pasi jemi në kulmin e zhvillimit të turizmit dhe kjo politikë ndihmon që bujqësia të ndjekë turizmin dhe të shndërrohet në një ekonomi të qëndrueshme afatgjatë.
Natyrisht, kjo ka nevojë të shoqërohet me reforma të dhimbshme mbi tokën dhe pronësinë, sipas ligjit 7501, duke i detyruar me anë të ligjit poseduesit e parcelave të vogla të bashkojnë tokën në ekonomi më të mëdha dhe rentabël, në formën e kooperativave, ose ta ofrojnë atë për shitje me çmime toke bujqësore, vetëm për qëllime bujqësore.
E gjithë kjo mund të motivojë investimet dhe t’u japë kuptim investimeve të mëdha shtetërore.
Për këtë arsye, përmbytjet si kjo e tanishmja janë një kujtesë e mirë për atë që duhet të bëjë shteti dhe qeveritë, në një të ardhme sa më të afërt. Investimi për mbrojtjen e tokës dhe dhënia fund e kaosit urban – ndërtimi në tokë buke, ndotja e mjedisit dhe shkatërrimi i kanaleve – është urgjent.
Pa përmbytje, ne do të shikojmë fytyrën e vërtetë të Shqipërisë, me miliona plastmasa të varura në pemët buzë Vjosës, Semanit, Shkumbinit, Matit e Drinit. Humbja e pritave malore në përrenj dhe rrjetat që mbledhin mbeturina plastike, po i kthejnë lumenjtë malorë në lumenj “indianë” të ndotur dhe të frikshëm, për nga sasia e mbetjeve që shkojnë drejt detit.
Kjo është një emergjencë tjetër kombëtare. Duhet të jetë objekt i debatit politik në vend dhe prioritet i qeverisë dhe qeverive që do të vijnë më pas, pasi kjo është pjesë e sigurisë sonë kombëtare dhe e pasurisë sonë kombëtare.
Kjo pjesa tjetër populiste – që kur përmbyten banorët e kënetës, që kanë shkuar të ndërtojnë mbi një kënetë, të cilën nuk e thau dot as Jakomoni, as Hrushovi, as Mao Ce Duni, as Enver Hoxha, por papërgjegjësia e tranzicionit ua la ta “thajnë” – është humor i zi dhe kalon shpejt.
Është e njëjtë me fatkeqësinë e banorëve të Novoselës, që kanë shkuar të ndërtojnë buzë Vjosës, apo atyre të Lezhës e Shkodrës, që ndërtojnë në fusha, në deltat e lumenjve dhe mbi kolektorë.
Nuk është faji i tyre, por nuk është as hall që ua zgjidhim dot brenda javës, nëse nuk vendosin të largohen pak nga pak andej.
Beteja politike duhet të përqendrohet te një politikë afatgjatë kundër përmbytjeve, pasi betejat afatshkurtra – me kompensime, shpërblime dhe arnim – i fiton qeveria. Po qe se bie tërmet, pandemi, përmbytje apo zjarr, qeveria ka aq lekë sa t’i qetësojë njerëzit dhe nuk fiton dot gjë duke i politizuar ato. Kjo është e provuar.
Përvoja ka treguar se beteja të tilla i fiton ai që ka pushtetin. Betejën për një Shqipëri të sigurt nga përmbytjet duhet ta fitojmë të gjithë, duke i bërë presion çdo qeverie për një politikë që të shpëtojë tokën e Shqipërisë nga përmbytjet dhe t’i kthejë lumenjtë e këtij vendi në bekim, dhe jo në fatkeqësi.
