Për mendimin tim!

Nga Majlinda Bregu

Si çdo 9 maj, edhe sot mund të mjaftohesha me një “Gëzuar Ditën e Europës”, të postoja një foto me flamurin e BE-së “nell blue dipinto di blue” apo të përsërisja ndonjë mesazh optimist për të ardhmen tonë europiane. E kam bërë shpesh këto 20 vitet e fundit. Po sot Thjesht, shkurt dhe drejtpërdrejt kam tjeter gjë.

Europa e bashkuar lindi 75 vite më parë. Nuk ishte shpërblim për të përsosurit, por projekt për të guximshmit. As nuk u ndërtua gjithë njëherësh, as me plane perfekte. Padyshim nuk do te kishte Bashkim Europian, nëse gjykimi politik i ndarjes së palëve “në të mirë“ dhe “të këqinj” do të kishte qenë më kokëforte se vizioni i të ardhmes.

Bashkimi u bë sepse armiqtë e Luftës së Dytë Botërore vendosën të shohin njëri-tjetrin si partnerënë, një projekt politik të përbashkët. Sot, në vitin 2025, Europa nuk është ajo e 75 viteve më parë. As ajo e 22 viteve më parë, kur u premtua zgjerimi me Ballkanin Perëndimor.

Ajo po riorganizon vetveten me urgjencë: Nga mbrojtja dhe siguria kibernetike, tek perballja me ndryshimet klimatike, konkurrueshmëria, inovacioni, pavarësia teknologjike, autonomia energjetike etj etj… Edhe ne në Ballkan flasim gjithnjë e më shumë për këto sfida. Por ambiciet dhe elokuenca politike, nuk ecin në të njëjtën shinë, me vendimet e politikat për zgjidhje.

Ajo që na duhet nuk është thjesht një “perspektivë europiane”.
Na duhet një riformatim strategjik. Një mënyrë e re për të qenë pjesë reale e Europes jo si anëtarët e rinj në pritje, por si pjese e të tërës, kontributore në kohë reale, në konfigurimine, infrastrukturës së re të mbrojtes, sigurisë, konkurrueshmerisë, inovacionit e me radhë.

Për më shumë se dy dekada, BE-ja është përpjekur të balancojë kushtet për anëtarësim, me reformat tona , duke ofruar integrim gradual përpara, anëtarësimit të plotë. Por tre zhvillime thelbesore po e bëjnë këtë logjikë të pamjaftueshme:

Prioritetet e Europës kanë ndryshuar më shpejt sesainstrumentet e zgjerimit.

Problemet me besimin tek institucionet, cilesine e jetes, ne rajon vetem se po shtohen,

Mpakja e shoqerive dhe largimi I te rinjve po merr përmasaekzistenciale.

Ky nuk është një hendek që mund të mbyllet vetëm përmes kapitujve të anëtarësimit.

Pyetja nuk është nëse do te jemi vende anëtare të BE-së në 2030 apo 2034, por nëse rajoni do te ecë drejt BE-së me të njëjtin ritëm persa i përket përballjes me sfidat kryesore te Europes sot,- sigurinë, konkurrueshmërinë, energjinë, pavaresine e zhvillimit teknologjik, mbështetejen e inovatorëve dhe talentëve etj etj?

Sepse nëse e humbasim këtë dritare kohe, nuk rrezikojmë thjesht një vonesë, por një shkëputje të plotë. Kemi kohe deri sa te bëhemi vende anetare? E pra jo. Ne një botë ku asgje nuk është më e sigurtë, vetëm kohë nuk kemi

Siguri dhe Mbrojtje
Siguria nuk ruhet vetëm me armë, por duke edukuar brezat për atë çka ia vlen të mbrohet: liritë, mediat, arsimi, mjedisi, vlerat. Ballkani duhet të jetë pjesë e strategjive të BE-së që sot, sepse ndotja, ndryshimet klimatike, shpopullimi, dezinformimi nuk presin hapjen dhe mbylljen e kapitujve.

Inovacion dhe Konkurrueshmëri
Ndërsa Bota është tashmë ne epoken e Star Wars, duke ndërtuar armë përms inteligjencës artificiale ne shohim ende me endje si mbrohen portat e Minas Tirith në “Zotin e Unazave”. Ne investojmë vetëm 0.08% të buxhetit në kërkim dhe inovacion. A nuk është koha që, përveç aksesit në programe, të negociojmë rolin tonë në strategjinë e përbashkët për të ardhmen?

Kapitali Njerëzor
Nga rrjedhja e trurit te qarkullimi i tij. Është koha për një pakt të ri BE – Ballkani, që të mos kërkojmë më vetëm mbështetje për VET, por për kthimin e trurit, për ruajtjen e talenteve – përmes mbështetjes financiare nga BE për strehim, lehtësime tatimore, programe kërkimore të përbashkëta, dhe kushte reale për kthimin në vend.

Buxheti
Të flasësh për zgjerim pa folur për buxhetin është iluzion. BE po përgatit kornizën e re buxhetore 2028–2034. Pa një buxhet të fortë, nuk mund të përballojë sfidat e riarmatimit dhe fondet e mbrojtjes, e aq më pak t’i mbulojë detyrimet që vijnë nga zgjerimi. A e “rëndon” anëtarësimi i Shqipërisë dhe Malit të Zi buxhetin e BE-së? Jo.

Edhe nëse të gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor anëtarësohen kostoja vjetore për buxhetin europian do të rritej me rreth 12–15 miliarde euro – më pak se 1% e PBB-së së Unionit. Europa na e ka borxh. Dakort, në kuptimin klasik të borxhit historik. Por, jo për aftesine tonë të spikatur për të qenë gjithmonë vonë përballë zhvillimit. Sepse anëtarësimi i nesërm nuk është vetëm çështje metodologjie, por çështje mbijetese.

Shpopullimi, emigracioni, zhvillimi teknologjik, sulmet kibernetike, janë sfida që kërkojnë përgjigje tani. Aksesi në tregje, teknologji dhe siguri, ndalja e hemorragjisë së trurit, transformimi i ekonomisë – nuk janë më çështje negociatash dhe as do te vijë zgjidhja nga një datë simbolike.

Negociatat me Europë jane procesi më i rëndesishëm për të ofruar garancitë tona, por negociatat mes të cilës të ardhme duam ti përkasim dhe si?
Si partnerë në krizë, apo bashkëautorë në ndërtim – janë testi për këdo që beson tek 9 maji.