Nga Alban Daci
Në teorinë politike ekziston një aksiomë e thjeshtë: një organizatë nuk mund të eksportojë një vlerë që nuk e zotëron brenda vetes. Nëse pranojmë këtë parim, atëherë pritshmëria jonë që partitë politike shqiptare të qeverisin në mënyrë demokratike pasi marrin pushtetin, nuk është thjesht optimizëm; është një absurditet logjik.
Është utopike të besosh se një strukturë që funksionon mbi parimin e “Njëshit”, që mbyt zërin kritik në mbledhjet e veta dhe që e konsideron meritokracinë si armik të besnikërisë, do të shndërrohet papritur në një kampione të lirisë dhe institucioneve sapo të hyjë në zyrat e shtetit.
Kultura e “Kryetarit-Mbret”
Problemi nis te ADN-ja e partive tona. Ato nuk janë bashkime vullnetare idesh, por shpesh ngjasojnë me korporata interesi ose reparte ushtarake.
Vota e brendshme është kryesisht një formalitet ceremonial për të rikonfirmuar liderin.
Debati shihet si tradhti dhe mendimi ndryshe si “puc”.
Hierarkia nuk ndërtohet mbi vizionin, por mbi aftësinë për të mbledhur vota me çdo kusht.
Kur këto grupe marrin pushtetin, ata thjesht zgjerojnë modelin e tyre të brendshëm në shkallë kombëtare. Shteti trajtohet si pronë e partisë, administrata si shtëpi punësimi për militantët dhe ligji si një pengesë që duhet anashkaluar.
Pushteti si mjet mbijetese, jo shërbimi
Në këtë mjedis, ushtrimi i pushtetit në mënyrë demokratike do të thoshte “vetëvrasje” për strukturën e tyre. Demokracia kërkon llogaridhënie, transparencë dhe kontroll mbi pushtetin (checks and balances). Por, për një parti që funksionon si klan, këto elemente janë vdekjeprurëse. Prandaj, sapo marrin timonin, instinkti i parë nuk është hapja, por kapja: kapja e gjykatave, mediave dhe ekonomisë.
“Nuk mund të mbjellësh ferra e të presësh të vjelësh rrush.” Ky proverb përmbledh krizën tonë. Nëse “fara” brenda partisë është autoritare, fryti në qeverisje do të jetë domosdoshmërisht autokratik.
Cila është zgjidhja?
Kura për këtë absurditet nuk gjendet te shpresa se një lider i ri do të ketë vullnet më të mirë, por te shkatërrimi i modelit të kryetarit-pronar.
Reforma Ligjore: Nevojitet një Ligj i ri për Partitë Politike që sanksionon zgjedhje reale të monitoruara, limitim mandatesh për kryetarët dhe transparencë totale financiare.
Zgjimi Qytetar: Shoqëria duhet të pushojë së qeni “kliente” e partive dhe të fillojë të sillet si “aksionere” e shtetit.
Nëse partitë vazhdojnë të jenë ishuj autokratikë, ato do të mbeten thjesht makineri për riciklimin e pushtetit personal. Ndryshimi nuk vjen nga rrotacioni i emrave, por nga imponimi i demokracisë si kusht ekzistence. Pyetja që mbetet për ne është: Deri kur do të pranojmë të jemi spektatorë të një teatri ku aktorët ndërrohen, por skenari i autoritarizmit mbetet i njëjtë?
