PABESITË E “ETNIKI HETERIAS”
Nga Faik Konica
Revista La Revue d’Orient, që botohet në Budapest, dha në një nga numrat e saj pjesë nga Albania, duke riprodhuar konkretisht disa paragrafë nga artikulli që e kishim titulluar: Legjenda Qesharake. Kjo provë pavarësie i bën nder revistës La Revue d’Orient, dhe ne e përgëzojmë ngrohtësisht. Në numrin e saj të mëpasshëm, ajo botoi një pretencë të gjatë kundër nesh; provë e dyfishtë pavarësie: e falënderojmë gjithashtu; në fakt, na pëlqen që i lejohet armiqve tanë të shpalosin publikisht pafuqinë e tyre të vajtueshme.
Këtij artikulli, – ku njëfarë André Leval end firmën e tij debile, dhe që është, për mendimin tonë, agjent i Etniki Heterias [Lidhjes kombëtare greke] – do t’i përgjigjemi më poshtë me një tjetër artikull shkruar shi nga ai që u vu, në mënyrë të posaçme, në shënjestër të Levalit; po këtu, dëshirojmë t’i përgjigjemi kolektivisht një prej atyre vërejtjeve absurde që një kundërshtar, pa argumente, nuk mungon asnjëherë t’i sajojë, vërejtje të cilën agjenti i Etniki Heterias nuk harron ta vërë në përdorim. “Duhet të deklaroj, thotë armiku ynë, se nuk do të shfaq këtu as sharje, as fyerje. Për herë të parë në një artikull polemike, shkruar nga një publicist serioz, apo që kërkon të jetë i tillë, has të përdorura ndaj një populli të tërë shprehje të tilla që çdo njeri i mirë edukuar do t’i kish shmangur qoftë edhe në një bisedë të zakontë”. E kuptojmë për bukuri turpin e shtirur dhe pa vend të këtij zotërie, i mësuar ta shohë batakçiun e vet grek trajtuar përherë me njëfarë përkujdesje.
Një person, me rëndësi, sa për dijeni, na përsëriti para ca kohësh fjalën e një ministri grek, të cilit po i flisnin për lëvizjen shqiptare: Tu Palo-Arvanites na tu hezo! gjegji ky ministër delikat, “ulem dhe e bëj mbi këta Shqiptarë të ndyrë!” Kjo fjalë përlyen buzët e tërë grekëve: e meqë u ulkan kështu për çdo gjë mbi ne, s’na mbetet veç të marrim nga jashtëqitje e tyre e t’u lyejmë mirë e bukur surratin; meqë na kanë sharë në mënyrë të pacipë gjer më tani, po fillojmë edhe ne – thjesht për t’ua kthyer siç e meritojnë! – t’i shajmë, por prapë me atë dallim që sharjet e tyre ishin pa kurrfarë baze, ndërkohë që tonat janë plotësisht të përligjura.
I quajtëm grekët rufianë, sepse nuk gjetëm fjalë më të pistë: lenos-ë [kodoshët] e Monmartrës që ushqehen nga “puna” e vajzave të gjora nuk bëjnë më shumë nga ai milet shfrytëzuesish, ku të tërë jetojnë me vjedhje, ku bile edhe peshkopët – këta përfaqësues të rremë të Jezu-Krishtit, këta njerëz egoistë e të egër, në shpirtrat e të cilëve nuk ka depërtuar kurrë një rreze e vetme e Ungjillit dhe që fshatarët me të drejtë i quajnë “despotë” [në vend të dhespotë] – dhjamosen në dembelizëm të plotë, teksa të shkretët njerëz, dërrmuar nga taksat kishtare ngordhin urie. I kemi parë vuajtjet e fshatarëve shqiptarë, të leckosur dhe kockë e lëkurë, pa këmishë e pa bukë, dhe zemra na është bërë plagë, duke ndjerë mëshirën më të madhe për ta; dhe, në pritje të orës së drejtësisë, kur kordhat do çohen përpjetë, aq bukur kërcënuese mbi kokat e dhespotëve, neve na e ka ënda të shpallim urrejtjen dhe pështirosjen tonë për konspiracionin e pacipë dhe të urryer të helenëve të rremë, që janë betuar të çojnë në varr tërë popujt për të zhvatur tokat e tyre.
Ja pse s’na pëlqejnë sulmet që paraprihen nga nënkuptime e romuze, nga aluzione larg e larg, me goditje të tërthorta, nuk i duam diskutimet lulëzuar me fraza prej Tartufi. Nuk mendojmë se e vërteta ka nevojë, për t’u shprehur, për stilin gjarpërues dhe të yndyrshëm të shkrimeve akademike. Përpara shpimeve të vogla të biçakut dhënë në errësirë, dhe që nuk bëjnë gjë tjetër veçse kruajnë lëkurën apo ngacmojnë nervat, pa plagosur, – ne parapëlqejmë goditjen e rëndë të kordhës, me një të rënë të fuqishme e të përpiktë mu në mes të ditës, mu në mes të gjoksit, që të lë top në vend. Një nga arsyet e ekzistencës së kësaj reviste është të tregojë lakuriq dy tiranët më neveritës të Ballkanit: grekët dhe turqit. E, në ka njerëz që nuk e durojnë dot të vërtetën krejt lakuriq, nuk na prishet punë nëse e vendosin revistën tonë, pa e lexuar, në kabinetin e tyre të bërjes së kënaqshme [nevojtore] . As na prishet gjiza se një agjent i Etniki Heterias po thënka me të madhe se ne s’qenkemi të edukuar, kur me vete thotë se ne dimë të godasim. Po kur ky zotëri vjen e na thotë se mënyrat e stilit tonë mund të dëmtojnë çështjen shqiptare, na merr me sa duket për leshko dhe në këtë rast s’na mbetet veç t’i kthejmë kusurin e komplimentit.
Shënim i Redaksisë, Albania nr. 2, 1897.
Përgatiti për botim e përktheu për Javanews: Monet Maneshi
