Stafi i tre spitaleve në Iran i ka thënë BBC-së se strukturat e tyre janë të mbingarkuara me pacientë të vdekur ose të plagosur, ndërsa protestat e mëdha kundër qeverisë vazhdojnë.
Një mjek në një spital të Teheranit tha se kishte “të shtëna direkte në kokat e të rinjve, edhe në zemrat e tyre”, ndërsa një tjetër mjek deklaroi se një spital okulistik në kryeqytet kishte hyrë në gjendje krize.
Të premten, SHBA-të përsëritën se vrasja e protestuesve do të përballej me një përgjigje ushtarake. Irani akuzoi SHBA-të për kthimin e protestave paqësore në “akte subversive të dhunshme dhe vandalizëm të përhapur”.
Presidenti Trump reagoi në rrjetet sociale: “Irani po shikon LIRINË, ndoshta si kurrë më parë. SHBA-të janë gati të ndihmojnë!!!”
Protestat nisën në kryeqytetin Teheran dy javë më parë për shkak të vështirësive ekonomike. Që atëherë janë përhapur në mbi 100 qytete e fshatra në të gjitha provincat e Iranit. Monitoruesit e të drejtave të njeriut thonë se dhjetëra protestues janë vrarë dhe qindra janë arrestuar, ndërsa raportohet se 21 pjesëtarë të forcave të sigurisë janë vrarë gjithashtu.
BBC dhe shumica e mediave ndërkombëtare janë të ndaluara të raportojnë brenda Iranit, dhe vendi është nën një bllokim pothuajse total të internetit që nga e enjtja në mbrëmje, duke e bërë të vështirë marrjen dhe verifikimin e informacionit.
Një punonjëse e një spitali në Teheran përshkroi “skena shumë të tmerrshme”, duke thënë se kishte aq shumë të plagosur sa stafi nuk kishte kohë të kryente reanimim kardiopulmonar (CPR).
“Rreth 38 persona vdiqën. Shumë prej tyre sapo kishin arritur në shtretërit e urgjencës… të shtëna direkte në kokat e të rinjve, edhe në zemrat e tyre. Shumë prej tyre nuk arritën as në spital. Numri ishte aq i madh sa nuk kishte hapësirë në morg; trupat u vendosën mbi njëri-tjetrin. Pasi morgu u mbush, i grumbulluan në dhomën e lutjeve,” tha ajo.
Punonjësja e spitalit shtoi se të vdekurit dhe të plagosurit ishin kryesisht të rinj: “Nuk mund t’i shihja shumë prej tyre, ishin 20-25 vjeç.”
BBC Persian verifikoi se 70 trupa u sollën gjithashtu në spitalin Poursina në qytetin Rasht të premten në mbrëmje. Morgu atje ishte në kapacitet të plotë, ndaj trupat u larguan. Autoritetet u kërkuan të afërmve të viktimave 7 miliardë rialë (rreth 7 mijë dollarë) për t’i liruar për varrim, tha një burim nga spitali.
Një mjek që kontaktoi BBC-në përmes lidhjes satelitore Starlink të premten në mbrëmje tha se Spitali Farabi, qendra kryesore okulistike e Teheranit, kishte hyrë në gjendje krize me shërbimet e urgjencës të mbingarkuara. Shtrimet dhe operacionet jo urgjente u pezulluan dhe stafi u thirr për të trajtuar rastet emergjente.
Forcat e sigurisë iraniane shpesh përdorin armë gjahu që lëshojnë fishekë gjatë përballjeve me protestuesit.
Një mjek nga Kashan, në Iranin qendror, tha për BBC-në se shumë protestues të plagosur ishin goditur në sy, dhe kolegët e tij në spitalet e qytetit raportuan se kishin pranuar shumë të plagosur gjatë trazirave të së premtes.
Raporte të ngjashme dolën edhe të enjten. Një mjek në një qendër mjekësore në Teheran tha: “Numri i të plagosurve dhe viktimave ishte shumë i lartë. Pashë një person që ishte qëlluar në sy, me plumbin që doli nga pjesa e pasme e kokës.”
BBC mori gjithashtu një video dhe mesazh në audio nga një mjek në një spital në Shiraz të enjten, i cili tha se një numër i madh të plagosurish po silleshin dhe spitali nuk kishte kirurgë të mjaftueshëm për të përballuar fluksin.
Pamjet që po dalin nga Irani tregojnë protestues në Teheran që dolën masivisht në rrugë të premten në mbrëmje, duke djegur automjete dhe një ndërtesë qeveritare në Karaj, pranë kryeqytetit. Ushtria iraniane tha se do t’i bashkohej forcave të sigurisë për të mbrojtur pronën publike.
Që nga nisja e demonstratave më 28 dhjetor, të paktën 51 protestues, përfshirë fëmijë, dhe 21 pjesëtarë të forcave të sigurisë janë vrarë, sipas Human Rights Activists News Agency me bazë në SHBA. Mbi 2 mijë e 311 persona janë arrestuar. Iran Human Rights me bazë në Norvegji raporton gjithashtu të paktën 51 protestues të vrarë, përfshirë 9 fëmijë. BBC Persian thotë se ka verifikuar identitetin e 26 protestuesve të vrarë, përfshirë 6 fëmijë.
Policia iraniane këmbënguli se askush nuk u vra në Teheran të premten në mbrëmje, megjithëse tha se 26 ndërtesa u dogjën, duke shkaktuar dëme të mëdha.
Një dëshmitar që iu bashkua protestave të enjten dhe të premten në Teheran tha për BBC Persian se të rinjtë e brezit “Gen Z” kanë qenë vendimtarë në nxitjen e prindërve dhe të moshuarve për të dalë në marshime, duke i inkurajuar të mos kenë frikë.
Presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen tha të shtunën se Europa mbështet protestat masive të iranianëve dhe dënoi “shtypjen e dhunshme” ndaj demonstruesve.
Zëdhënësi i OKB-së Stéphane Dujarric tha të premten se organizata ndërkombëtare ishte shumë e shqetësuar nga humbja e jetëve. “Njerëzit kudo në botë kanë të drejtë të protestojnë paqësisht, dhe qeveritë kanë përgjegjësinë ta mbrojnë këtë të drejtë dhe të sigurojnë që ajo të respektohet,” tha ai.
Presidenti francez Emmanuel Macron, kryeministri britanik Sir Keir Starmer dhe kancelari gjerman Friedrich Merz publikuan një deklaratë të përbashkët të premten duke u bërë thirrje autoriteteve iraniane të “lejojnë lirinë e shprehjes dhe tubimin paqësor pa frikë nga hakmarrja”.
Udhëheqësi suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, mbeti sfidues në një fjalim televiziv të premten, duke thënë: “Republika Islamike erdhi në pushtet përmes gjakut të qindra mijëra njerëzve të nderuar dhe nuk do të tërhiqet përballë atyre që e mohojnë këtë.”
Në deklarata të mëvonshme të transmetuara në televizionin shtetëror, Khamenei përsëriti se regjimi i tij “nuk do të hezitojë të merret me elementët shkatërrues” që sipas tij “po përpiqen të kënaqin presidentin e SHBA-ve”.
Ndërkohë, djali i shahut të fundit të Iranit, i rrëzuar nga revolucioni islamik në vitin 1979, e përshkroi protestën si “madhështore” dhe u bëri thirrje iranianëve të vazhdojnë gjatë fundjavës.
“Qëllimi ynë nuk është më vetëm të dalim në rrugë. Qëllimi është të përgatitemi për të marrë dhe mbajtur qendrat e qyteteve,” tha Reza Pahlavi në një video të publikuar në rrjetet sociale.
Pahlavi, që jeton në SHBA, tha gjithashtu se po përgatitet të kthehet në vend.
Por ish-ambasadori britanik në Iran, Sir Simon Gass, i tha BBC Radio 4 se “nuk duhet të nxitojmë shumë” kur flasim për ndryshim regjimi. Ai theksoi se mungesa e një opozite të organizuar brenda Iranit do të thotë se njerëzit nuk kanë ende një figurë alternative rreth së cilës të bashkohen. Megjithatë, ai vuri në dukje se protestat janë “një lëvizje shumë më e gjerë” sesa shpërthimet e mëparshme, të cilat ishin nxitur nga fakti që iranianët e kishin “thuajse të pamundur të siguronin jetesën për shkak të katastrofës ekonomike”.
Të premten, presidenti Trump përsëriti kërcënimin e tij ndaj udhëheqjes iraniane se SHBA-të do t’i “godisnin shumë fort” nëse ata “fillojnë të vrasin njerëz”. Ai sqaroi se kjo nuk nënkuptonte “trupa në terren”. Vitin e kaluar, SHBA-të kryen sulme ajrore mbi objektet bërthamore iraniane.
Ndërkohë, Departamenti i Shtetit i SHBA-ve tha se akuzat e ministrit të jashtëm iranian se Uashingtoni dhe Izraeli po nxisnin protestat ishin një “përpjekje iluzive për të shmangur” vëmendjen nga sfidat me të cilat po përballet regjimi.
Taghi Rahmani, një aktivist politik iranian që ka kaluar 14 vite në burg dhe bashkëshortja e të cilit (fituesja e Çmimit Nobel për Paqe Narges Mohammadi), u arrestua sërish në dhjetor, tha se çdo ndryshim i qëndrueshëm duhet të vijë nga vetë iranianët dhe jo nga ndërhyrja e huaj.
Protestat aktuale janë më të përhapurat që nga kryengritja e vitit 2022, e nxitur nga vdekja në paraburgim e Mahsa Amini, e arrestuar nga policia e moralit për mosmbajtjen e duhur të hixhabit. Sipas grupeve të të drejtave të njeriut, mbi 550 persona u vranë dhe 20 mijë të tjerë u arrestuan atëherë.
