Një plan kombëtar afatgjatë për zonat e kuqe të përmbytjeve

Nga Mero Baze

Kushdo që ka hedhur sytë nga avioni ndërsa ulet drejt Rinasit nuk mund të mos i vrasë sytë ulëtësira veriperëndimore e Shqipërisë, e cila ngjan si një hapësirë ku dikush ka hedhur shtëpi nëpër fushë si gurë dominoje. Përveç pamjes së shëmtuar antiurbane me të cilën prezantohet Shqipëria, ajo copë Shqipërie që ne shikojmë nga avioni është një nga plagët e mëdha të tranzicionit shqiptar, e cila përsëritet disa herë nga Velipoja deri në Sarandë. Lëvizja e lirë e pas vitit 1990 dhe mungesa e shtetit serioz ka bërë që qindra mijëra familje shqiptare, kryesisht nga fshatrat e Shqipërisë, të vërshojnë drejt ulësirës shqiptare dhe të ndërtojnë shtëpi apo biznese në zona të kuqe, që preken nga përmbytjet apo që janë nën rrezikun e përhershëm të zhdukjes nga faqja e dheut, siç janë ndërtimet në rrezen e hidrocentraleve tona të Kaskadës së Drinit apo në dalje të luginës së Matit.

Zona të tëra në Shkodër, Lezhë, Katund i Ri, Këneta e Durrësit, Novoselë dhe ulësira e poshtme e Vjosës, si dhe një pjesë e zonës së Cukës në Sarandë, janë zona nën presionin e përhershëm për të qenë të përmbytura dhe më e pakta që duhet të bëjë shteti shqiptar është të shmangë dëmet njerëzore nga këto zona.

E di që të gjithë thonë se tani është vonë, por nesër do të jetë edhe më vonë. Ajo që është urgjente është hartimi i një plani thelbësor për spostimin e çdo banese prej këtyre zonave drejt territoreve të sigurta. Ky plan nuk mund të jetë as dyvjeçar as pesëvjeçar, por dhjetë deri njëzetvjeçar, sipas mundësive të planifikuara të shtetit shqiptar. E rëndësishme është që fillimisht të shpallen zonat e kuqe ku nuk duhet të banojnë më njerëz dhe nuk duhet të ketë më biznese, dhe pastaj spostimi të shtrihet në vite si një përgjegjësi e çdo qeverie që vjen e ikën në këtë vend.

Kjo rikthen përgjegjësinë e shtetit shqiptar për territorin dhe qytetarët.

Kjo histori që çdo vit, sa herë bie shi, ne duhet të ndeshemi me njerëz që kanë ndërtuar aty ku nuk duhet të ndërtojnë dhe çdo vit t’u premtojmë kompensim për dëmet, është një tmerr pa fund. Ne po investojmë që ata të jetojnë aty ku nuk duhet të jetojnë. Zonat e kuqe të përmbytjeve duhet të jenë të lira nga ndërtimet dhe bizneset, pasi vetëm ashtu ato kthehen në valvola shkarkimi të përmbytjeve, duke shpëtuar zonat e tjera. Kënetat apo xhepat e përmbytjeve, në rast fatkeqësie natyrore, janë amortizatori më i mirë i sulmit të parë të natyrës mbi territorin. Por ato duhet të jenë të zbrazura nga njerëzit.

Dhe ky proces duhet të fillojë një orë e më parë, bazuar në një plan kombëtar afatgjatë të mirëstudiuar për zhvendosjen e banorëve nga ato zona ku kanë ndërtuar në emër të lirisë së tyre personale, duke u kthyer në një problem kombëtar të përvitshëm shoqëruar me një faturë financiare të çuar dëm.

I vetmi investim i qëndrueshëm kundër këtij fenomeni është të fillojmë të mendojmë se si t’i heqim ata nga zonat ku do të jenë në rrezik të përhershëm, duke i lënë në një konflikt të përhershëm me natyrën dhe fatkeqësitë e sjella prej saj.

Ditën kur banori i parë do të fillojë të largohet nga ato zona, do të jetë dita e normalizimit të anarkisë urbane të Shqipërisë, e cila përveçse e shëmtuar është edhe e rrezikshme për ata që e kanë shkaktuar.