Anëtarët britanikë të parlamentit së shpejti do të duhet të marrin një nga vendimet më të vështira politike të jetës së tyre. Zgjedhja është midis miratimit të marrëveshjes së Brexitit, që kryeministrja Theresa May ka negociuar me Bashkimin Europian, dalja nga BE-ja pa marrëveshje ose përpjekja për ta ndryshuar krejtësisht procesin e daljes. Në lidhje me opsionin e tretë, kanë kaluar dy vjet e gjysmë që kur një shumicë e vogël e britanikëve votuan për të dalë nga BE-ja dhe sondazhet e fundit tani zbulojnë se një shumicë do të preferonte të qëndronte në të.
Vendimi për të mbajtur një referendum mbi anëtarësimin në BE u mor nga paraardhësi konservator i Theresa May, David Cameron, i cili dukej se ishte më shumë i përqendruar te politika sesa në interesin kombëtar. Cameron shpresonte të shfrytëzonte një fraksion të nacionalistëve dhe oportunistëve të krahut të djathtë në partinë e tij, por fushata e tij e pamëshirshme iu kthye kundër dhe ai menjëherë dha dorëheqjen duke i lënë pasardhëses së tij detyrën e vështirë të interpretimit të asaj që nënkuptonte përfundimi i referendumit. Ajo vendosi se “Brexit do të thotë Brexit” dhe që nga ajo kohë ka udhëhequr një proces të cilin ajo vetë fillimisht e kundërshtoi.
Që nga fillimi, detyra e Theresa May u komplikua nga tre faktorë. Së pari, mbështetësit e Brexit kishin thurur një rrjet gënjeshtrash dhe mashtrimesh rreth asaj që nënkuptonte dalja nga BE-ja. Ata premtuan një dalje të lehtë që do të lejonte Britaninë të përmbushte kërkesat e saj. Vendi do të fitonte shumë, nuk do të humbiste asgjë dhe do të shndërrohej në një tokë të premtuar pa rregullat e BE-së. Si zotërues të fatit të tyre, britanikët do të arrinin marrëveshje të reja tregtare me këdo që u pëlqente. Megjithatë, për habi të mbështetësve të Brexitit, BE-ja nuk mund dhe nuk do ta lejonte një vend të gëzonte përfitimet e plota të anëtarësimit pa pranuar detyrimet që vijnë me të.
Komplikimi i dytë ishte se britanikët kishin shumë për të mësuar rreth sovranitetit. Në përgjithësi, sovraniteti i mundëson një vendi të sigurojë interesat e veta. Por kjo zakonisht kërkon të punosh me të tjerët. Ajo që mbështetësit e Brexitit duket se nuk e kanë kuptuar, është se 27 vendet anëtare të BE-së mbeten shumë më të fuqishme për të ndjekur interesat e tyre kolektive sesa do të ishin më vete. Dhe kjo është pikërisht ajo që ata kanë bërë gjatë negociatave të Brexitit.
Kritikët e marrëveshjes së daljes të arritur nga May ankohen se ajo do t’i japë Britanisë akoma më pak të drejta rreth çështjeve të veta në krahasim me ato që ka sot. Por e tillë do të ishte situata edhe jashtë BE-së. Nuk ka rëndësi nëse rregullat që qeverisin marrëdhëniet ekonomike, mjedisore dhe sociale shkruhen në Bruksel apo në ndonjë vend tjetër. Nëse Britania dëshiron të bëjë biznes me të tjerët, do të duhet të pajtohet me rregullat e përbashkëta. Pasi të dalë nga BE-ja, ajo do të duhet të vendosë se me cilin bllok ekonomik duhet të përafrohet dhe më pas të pranojë rregullat e atij blloku.
Kjo nuk ka të bëjë me sovranitetin ose satrapin. Është thjesht një çështje nëse ne do të preferonim qasjen e Kinës ndaj pronësisë intelektuale dhe transferimet e teknologjisë para atyre të Perëndimit, apo standardet ushqimore dhe bujqësore europiane mbi ato të SHBA-së. Nëse Britania këmbëngul në ndjekjen e një përkufizimi purist të sovranitetit, ajo do të gjejë vetëm pikëllim dhe izolim.
Komplikimi i tretë u krijua nga vetë May. Menjëherë pas hyrjes në negociatat e daljes, ajo filloi të vendoste kufij të panevojshëm. Gjuha e referendumit të Brexit nuk përfshinte asnjë përmendje të unionit doganor të BE-së dhe tregut të përbashkët, ose të Gjykatës Europiane të Drejtësisë. Por May kishte deklaruar se Britania duhet të lërë juridiksionin e të tria këtyre.
Siç ishte e parashikueshme, kjo ngriti menjëherë çështjen delikate të kufirit irlandez. Ndërsa Irlanda e Veriut do të qëndronte në Mbretërinë e Bashkuar, Republika e Irlandës do të vazhdonte të ishte një anëtare e BE-së. Për sa kohë që secila është ende në unionin doganor të BE-së dhe në tregun e vetëm, kjo nuk paraqet asnjë problem. Por nëse ato do të largoheshin, do të duhej të vendoseshin pika kontrolli doganor në të gjitha pikat e mëdha kufitare, me implikime të rrezikshme për Marrëveshjen e Premtes së Mirë, e cila rivendosi paqen në Irlandën e Veriut një brez më parë.
Marrëveshja e daljes që negocioi May përpiqet të zgjidhë të gjitha këto komplikime duke zmadhuar qarqe të ndryshme dhe duke u përpjekur të fitojë kohë për çështje që nuk ka përgjigje të mundshme. Pas 29 marsit 2019, Mbretëria e Bashkuar do të hyjë në një fazë tranzicioni në të cilën do të mbetet anëtare e tregut të vetëm dhe bashkimit doganor. Një e ashtuquajtur ndihmë do të sigurojë që në Irlandë të mos ketë kufi të vështirë. Nuk është e habitshme që marrëveshja nuk kënaq as mbështetësit ekstremë të Brexitit dhe as miliona njerëzit që votuan për të qëndruar në BE.
May tani po përballet me parlamentin me zgjedhjen e pranimit të marrëveshjes së saj ose të daljes nga BE-ja. Ajo këmbëngul se nuk ka asnjë kompromis tjetër të dispozicion dhe se kjo është mënyra e vetme për t’i dhënë fund një debati që ka ndarë vendin. Por me një shumicë të vogël në parlament, nuk është e qartë nëse ajo ka votat që i nevojiten.
Nëse propozimi i May dështon, mbështetësit e Brexit do t’i kërkonin Mbretërisë së Bashkuar të largohej pa asnjë marrëveshje. Por ky rezultat do të përballej me një kundërshtim të madh. Të tjerët dëshirojnë një rezultat të ndërtuar mbi “modelin e Norvegjisë”. Kjo do të përfshinte anëtarësimin në tregun e vetëm dhe bashkimin doganor, me pranimin e rregullave për të dyja këto. Gjithsesi të tjerët – duke përfshirë 700,000 njerëz që marshuan nëpër Londër në tetor – mendojnë se duhet të ketë një “votim të popullit” për çdo marrëveshje përfundimtare daljeje.
Argumenti kundër një referendumi të dytë është se ai do të ishte shumë përçarës, sidomos nëse çon në një përmbysje të referendumit të parë. Por kjo e humbet thelbin. Mbështetësit fanatikë të Brexitit do të refuzojë çdo kompromis me BE-në. Si puristë ideologjikë, ata nuk do të jenë të kënaqur derisa Mbretëria e Bashkuar të dalë plotësisht nga BE-ja, edhe nëse kjo nënkupton shumë rreziqe.
Për fat të mirë, publiku britanik nuk ka gjasa ta pranojë atë mundësi. Pra, çfarëdo që të ndodhë, debati i Brexitit do të gjëmojë. Ndërkohë, ne britanikët duhet t’i kërkojmë ndjesë miqve tanë në mbarë botën. Spektakli ynë kombëtar i vetë-lëndimit me siguri po bëhet gjithnjë e më i lodhshëm./birn/
