Nga Moikom Zeqo
Asnjë shkrimtar shqiptar nuk mund të krahasohet për lirinë e madhe, larg çdo klientelizmi politik me Migjenin. Ndoshta Migjeni është shqiptari me shpirt më të lirë që ka Shqipëria. Mund të ketë dhe pa dyshim ka dhe ai kufizime, por jo në kredon e Lirisë Universale.
Migjeni flet për figurat që zotërojnë atmosferën e kohës, flet për figurën fantazmagorike të gogolit.” Gogoli sipas Migjenit i ka hap shalët nga njëra anë e kontinentit në tjetrën.
Njerëzit e vegjël si liliputanët në shalët Guliverit, në mes të të dyja kambëve të tij bëjnë parakalime demonstrative. Zot, na shpëto nga Gogoli. Anatema, mallkime, alarme. Gogoli!
Njerëzit e vegjël që gjenden në errësinë, autosugjestionohen, se errësina krijon Gogola. Ndonjë rreze drite e ardhun me germa të ndonjë shtypit të shenjtë, u ep idenë e Gogolit. Asht si King-Kong fantastik. I tmerrshëm. “
Është frika nga progresi dhe nga idetë përparimtare. Tek tregimi “Bukuria që vret” Migjeni tregon sesi vdes fëmija nga të ftohtit dhe shpërthen. Agimi zbardh me bukurinë e bardhë që vret.
Dora e nënës prek vocërrakun që ka ngrirë. “Gjaku i tij i kuq dhe i purpurt ishte ngri ndër deje dhe zemër, ish banun kristal, që të bahet servil për milionarin, jo gjaku ish ba rubin, për gjerdanet e metresave.
E trupi i vocërrakut, i lokes së nënës ishte ba nji shtatore e ngurtë. Shtatore e ngurtë e shkulun nga gjini i nanës. – merrnie dhe çonie në qytet kët shtatore. Vendosnie në një shesh!
Dhe di përmendore kushtonia ndokujt! Kushtonia atij që ka ma shumë merita për kët vend! Po, ndoj ministrit o deputetit, e ndokujt tjetër… E në rasë se nuk gjeni ndonjë njeri që ka merita të mjaftueshme, atëherë kushtonia atij që ka merita ma pak: perëndisë klasike.”
Ku i lexon këto rreshta duket se kohërat kanë ngecur në vend.
Kjo thirrje migjeniane mund t’i kushtohet dhe deputetëve të sotëm.
E habitshme, por e vërtetë. Shembja e idhujve lidhet dhe me emancipimin e politikës shqiptare. Si mund të quhet e e emancipuar kjo politikë e cila përfaqësuesit apo simbolet e popullit i ka të parapërcaktuar në listat fatale të kryetarëve të partive?
Si ka mundësi që deputetët e sotëm të Shqipërisë të mos flasin dhe të mbrojnë gjërat e themelit të kombit? Shahet Skënderbeu, që nuk ka të bëjë me shembjen e idhujve. Skënderbeu është strukturë e vetëdijes, demitizimi dhe mitizimi i një figure historike janë komplementare, janë e njëjta gjë, kurse shkencorja dhe historikja është në thelbin e së vërtetës.
Duke rrëzuar Skënderbeun ringrihen idhujt pa koka. Ringjallet habitërisht një nga figurat m të urryera të historisë kombëtare, Esat Pashë Toptani, një nga idhujt më simbolikë pa krena të mercenarizmit të neveritshëm. Rrëzohet Skënderbeu sepse kështu rrëzohet edhe Rilindja Kombëtare. De Rada dhe Naim Frashëri frymëzohen nga Skënderbeu. “Rrëzimi” i Rilindjes Kombëtare bëhet dhe mohimi i pavarësisë së shtetit shqiptar. Mohohet teza shkencore e etnogjenezës iliro-arbërore. Kështu shqiptarët dalin krejt pa histori në histori. Janë jashtë historisë. Një popull pa kujtesë kolektive, pa ngjarje, pa veprim historik, pa mendim, pa dinjitet, pra një popull që nuk meriton të jetë komb, por një turmë prej zombi.
Ngrihet përmendorja e Ahmet Zogut qëllimisht përballë figurës së heroit kombëtar Gjergj Kastriot Skënderbeut. Zogu jepet me uniformë gjenerali, mbështetur mbi shpatë.
Ç’luftëra bëri për Shqipërinë Zogu që meriton uniformën e gjeneralit? Gjatë kohës së tij ishin vetëm dy luftëra, lufta e Vlorës 1920 dhe lufta kundër pushtimit të Shqipërisë më 7 prish 1939.
Këto dy luftëra mund të ishin kuptimi dhe historia. Por Ahmet Zogu është jashtë tyre.
Po a duhet studiuar koha e Ahmet Zogut dhe ai si personazh historik? Pa dyshim. Një gjë e tillë duhet bërë nga historianët por jo nga politikanët që ringrenë idhujt pa krena. Shumë më tepër e meriton Migjeni të ngrihet në të njëjtin piedestal, sepse nga pikëpamja kulturore dhe konceptuale është një figurë shumë më emblematike e kombit shqiptar.
Idhujt pa krena janë dhe të kohës së socializmit totalitar-kjo kërkon një analizë me vete-shumë serioze. Po të tranzicionit? Ja një tjetër tmerr!
Nuk është qëllimi të konsumoj tërë subjektet apo motivet e publicistikës së ditës, qoftë dhe me aktualizime të sforcuara ose të sakta.
Problemi është që secili nga ne të ketë parasysh manifestin migjenian për të mos krijuar një rikthim në të kaluarën me idhujt pa krena. A nuk janë më të pasurit e Shqipërisë idhujt pa krena?
A nuk janë të pasurit njëkohësisht edhe politikanët e Shqipërisë? A nuk janë të tërë deputetët e Shqipërisë gati një sekt të pasurish (mos më keqkuptoni në këtë koncept)?
A nuk ka në letra shqipe personalitete të rremë për të cilët bëhen doktoratura, libra për arsye të mirëfillta politike larg vlerave të mirëfillta letrare?
A nuk ka një koleksion të panumërueshëm dot të të ashtuquajturve doktorë profesorë, të cilët gjithashtu janë idhuj pa krena? A nuk kemi një status të demonizuar të mediave nga krimi i organizuar nga ndikimet paternaliste dhe klienteliste, pikërisht për të kuptuar se janë rikthyer shumë idhuj pa krena? Asnjëherë nuk vjen rreziku i një kombi dhe fundi i tij nga liria e të menduarit.
Ne duhet të mësohemi të jemi të lirë në mendime. Jemi të vonuar në këtë pikë. Ne duhet të synojmë të bëhemi të lirë.
Të tërë qytetarët dhe individët të bëhemi të lirë.
Dhe të mos u bëjmë amen atyre që jo vetëm nuk janë të lirë , por u mungojnë shumë elementë të humanzimit, pra dhe të vetë së ardhmes.
