Shqiptarët në Shqipëri, Kosovë dhe rajon duhet të synojnë krijimin e një politike të jashtme më të koordinuar, e cila reflekton një strategji të qartë kombëtare. Ashtu si Skënderbeu që manovroi mes fuqive të kohës për të siguruar mbështetje pa u varur plotësisht nga asnjëra, edhe sot shqiptarët duhet të ndjekin një diplomaci të mençur, duke ruajtur ekuilibrin mes SHBA-së dhe BE-së
Nga Prof.dr. Skender ASANI
Kuvendi i Lezhës i vitit 1444 është një ngjarje historike që edhe sot prodhon mesazhe rëndësishme për kombin shqiptar. Ky akt politik dhe diplomatik, i cili bashkoi princërit arbërorë përballë kërcënimit osman, dëshmoi se uniteti është arma më e fuqishme për mbrojtjen e sovranitetit kombëtar. Në kontekstin e sotëm, ku bota përballet me një konfigurim të ri gjeopolitik të formuar nga divergjencat mes Shteteve të Bashkuara dhe Evropës, shqiptarët duhet të mbajnë një qëndrim të matur dhe strategjik për të ruajtur dhe avancuar interesat e tyre.
Historia ka treguar se përçarja e brendshme ka qenë gjithmonë një faktor që ka dobësuar shqiptarët në arenën ndërkombëtare. Ashtu si në shekullin XV, kur princërit shqiptarë lanë mënjanë rivalitetet për të krijuar një front të përbashkët kundër një rreziku ekzistencial, edhe sot është e nevojshme që shqiptarët të ndjekin të njëjtën logjikë për të përballuar sfidat globale. Fragmentimi politik brenda Shqipërisë, Kosovës dhe trevave të tjera shqiptare në rajon mund të pengojë aftësinë për të pasur një strategji të qartë kombëtare. Në një botë ku fuqitë e mëdha si SHBA dhe BE shpesh ndajnë qëndrime të ndryshme për çështje kyçe, shqiptarët duhet të ruajnë balancën e duhur në diplomaci, duke mos u bërë viktima të përçarjeve të mëdha globale, por duke përfituar nga secila palë në përputhje me interesat e tyre strategjike.
Divergjencat mes SHBA-së dhe BE-së janë evidente në disa fusha kryesore, duke përfshirë politikën e jashtme, sigurinë dhe qasjen ndaj krizave ndërkombëtare. Për shqiptarët, të cilët historikisht kanë pasur një mbështetje të fortë nga SHBA, por që janë të integruar dhe të varur ekonomikisht nga BE-ja, pozicioni i tyre duhet të jetë i ekuilibruar dhe i mençur.
Tradicionalisht SHBA ka qenë një mbështetëse kyçe e shqiptarëve në momente vendimtare, duke filluar nga Konferenca e Versjajës ku Presidenti Wilson pati rol vendimtar në ruajtjen e qenies shqiptare nga coptimi dhe dezientegrimi, pastaj ndërhyrja e NATO-s në Kosovë më 1999, me një rol vendimtar të administrates amerikane, apo mbështetja për pavarësinë e Kosovës në vitin 2008. Kjo aleancë është e pazëvendësueshme dhe duhet të forcohet në fushat e sigurisë dhe diplomacisë.
Në anën tjetër, integrimi evropian mbetet një objektiv strategjik për të gjithë shqiptarët. Bashkimi Evropian është partneri kryesor ekonomik dhe garantues i stabilitetit institucional për Shqipërinë dhe Kosovën. Shqiptarët duhet të ndjekin një diplomaci të zgjuar, duke mos u pozicionuar ashpër kundër asnjë pale, por duke ruajtur një qasje pragmatike që siguron përfitime afatgjata. Shqiptarët në Shqipëri, Kosovë dhe rajon duhet të synojnë krijimin e një politike të jashtme më të koordinuar, e cila reflekton një strategji të qartë kombëtare. Kuvendi i Lezhës tregoi se uniteti politik është jetik për mbijetesën kombëtare, dhe kjo vlen edhe sot, kur një qasje e koordinuar në diplomaci do të forconte pozitat e shqiptarëve në arenën ndërkombëtare.
Një faktor kyç për të siguruar një pozicion të fortë të shqiptarëve në arenën globale është mobilizimi i diasporës. Ashtu si kombet e tjera të vogla kanë arritur të përdorin diasporën për të ndikuar në politikën ndërkombëtare, edhe shqiptarët duhet të ndërtojnë mekanizma më efikasë për lobim në SHBA, BE dhe vende të tjera me ndikim. Diaspora shqiptare, e cila nga viti në vit po etablohet në vendet euro-atlantike përms intelektualëve dhe profesionistëve të shquar, sidomos në Shtetet e Bashkuara, ka një potencial të jashtëzakonshëm për të ndikuar në vendimmarrjet strategjike që prekin çështjen shqiptare. Në këtë drejtim, është e domosdoshme krijimi i një platforme të organizuar lobimi, e cila mund të veprojë në mënyrë të koordinuar për të mbrojtur interesat kombëtare në arenën ndërkombëtare.
Kuvendi i Lezhës na mëson se uniteti është faktori kyç për të mbijetuar dhe avancuar në kohëra të trazuara. Shqiptarët sot përballen me një botë në transformim të shpejtë, ku divergjencat mes SHBA-së dhe BE-së kërkojnë një diplomaci të kujdesshme dhe strategji afatgjata. Në vend që të bëhen viktima të këtyre përplasjeve, shqiptarët duhet të mbajnë një ekuilibër të mençur, duke ruajtur aleancën me SHBA-në, duke përshpejtuar integrimin në BE dhe duke ndërtuar një politikë të jashtme të koordinuar. Nëse dikur princërit shqiptarë lanë mënjanë përçarjet për t’u përballur me një sfidë ekzistenciale, sot është koha që shqiptarët, kudo ku ndodhen, të ndjekin të njëjtin parim, duke u bashkuar rreth një vizioni të përbashkët për të siguruar një të ardhme më të sigurt dhe më të begatë për kombin shqiptar.
Nëse i referohemi dokumenteve arkivore do të shohim se diplomacia e Skënderbeut është edhe sot një model i vlefshëm për politikën e jashtme shqiptare. Ai arriti të krijojë dhe të ruajë aleanca me fuqitë kryesore të kohës, si Vatikani, Napoli dhe Venediku, duke e pozicionuar çështjen shqiptare në qendër të ekuilibrave evropianë. Ashtu si Skënderbeu që manovroi mes fuqive të kohës për të siguruar mbështetje pa u varur plotësisht nga asnjëra, edhe sot shqiptarët duhet të ndjekin një diplomaci të mençur, duke ruajtur ekuilibrin mes SHBA-së dhe BE-së, si dhe duke ndërtuar politika të jashtme të koordinuara që mbrojnë interesat kombëtare në një botë gjithnjë e më të fragmentuar dhe më të trazuar.
Shkup, 02 mars 2025
