Në vitet 60 rusët prenë pyjet e Siberisë lindore dhe mes shumë dukurive të çuditshme doli në dritë krateri i Batagaikës. Është një çarje në terren prej 1 m gjatësi dhe 100 thellësi që zgjatet deri nga anët dhe në brendësi të tokës. Bëhet fjalë për një strukturë që gjeologët e quajnë depresioni temokarstik i formuar nga shkrirja e permafrost-it (gjeo. toke e ngrire poshte temp 0 grade C për më shumë se dy vjet) dhe që shtohet me 10 metra në vit falë ngrohjes globale.
Ka formacione të ngjashme në rajone të tjera arktike dhe nënarktike, por kjo është trefish më e thellë. Vendasit e quajnë porta e ferrit, por për shkencëtarët përbën një dritare për të kaluarën.
Shtresat e sedimentit të ekspozuara tregojnë ndryshimet klimaterike në këtë rajon për më shumë se 200 000 vite. Për pjesën tjetër të pemëve, luleve dhe kafshëve dihet që një herë e një kohë ka patur aty një kopsht shumë të dendur.
Sipas Julian Murton, profesor për shkencën e permafrostit në universitetin e Sussex, Angli shpyllëzimi i shpejtë i nisur në vitet 60 ka bërë që terreni të mbetej i pa mbrojtur nga rrezet e diellit që nxehin dheun dhe përshpejtojnë procesin.
Me progresin e shkatërrimit të permafrostit ndoshta do të shohim të dalin në të ardhmen peisazhe të reja, më shumë kratere dhe liqene, – shprehet Murton. (bota.al)
