Pas vdekjes së udhëheqësit Suprem të Iranit, Ali Khamenei, Republika Islamike ka hyrë në një fazë të re të pushtetit. Asambleja e Ekspertëve më 9 mars emëroi si pasues djalin e tij, Mojtaba Khamenei, duke e vendosur atë në krye të sistemit politik dhe fetar të vendit. Emërimi i tij shihet si një përpjekje për të ruajtur vazhdimësinë e regjimit në një moment shumë të tensionuar për Iranin.
Vendimi vjen në një kohë kur Irani ndodhet në një përballje të ashpër me SHBA-të dhe Izraelin, ndërsa disa sulme ajrore kanë goditur strukturat kryesore të establishmentit iranian, duke eliminuar figura të rëndësishme politike dhe ushtarake. Në këtë situatë krize, pushteti është përqendruar në duart e një grupi të vogël liderësh të linjës së ashpër.
Në qendër të këtij konfigurimi të ri qëndron një katërshe figurash të fuqishme: Ali Larijani, Mohammad Bagher Ghalibaf, Mojtaba Khamenei dhe Ahmad Vahidi. Këta liderë konsiderohen si njerëzit që kanë mbushur boshllëkun e krijuar pas vdekjes së liderit suprem dhe goditjeve ndaj elitës iraniane.
Mojtaba Khamenei, i cili për vite me radhë ka qëndruar larg skenës publike, njihet si një figurë shumë diskrete, por me ndikim të madh në prapaskenë. Analistët e përshkruajnë atë si “njeriun në hije” të babait të tij, që ka luajtur rol kyç në menaxhimin e marrëdhënieve me strukturat më të forta të regjimit, veçanërisht me Gardën Revolucionare.
Sipas raportimeve, Mojtaba është plagosur në këmbë gjatë sulmeve të fundit dhe ende nuk është shfaqur publikisht pas emërimit. Megjithatë, zgjedhja e tij si udhëheqës suprem dërgon një mesazh të qartë për kundërshtarët e Iranit: Republika Islamike synon të ruajë stabilitetin dhe të mos tërhiqet nga politikat e saj strategjike.
Në këtë konfigurim të ri të pushtetit, një rol shumë të rëndësishëm luan Ali Larijani, një figurë me përvojë të gjatë në politikën iraniane dhe në negociatat për programin bërthamor. Ai është emëruar në krye të Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare dhe konsiderohet si figura pragmatike që menaxhon strategjinë e shtetit në kohë lufte. Larijani ka marrë përsipër koordinimin institucional dhe diplomatik, duke negociuar me vende si Omani dhe Rusia dhe duke paralajmëruar kundërshtarët ndërkombëtarë për pasoja të rënda.
Ndërkohë, kryetari i parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, ish-komandant i Gardës Revolucionare dhe ish-kryetar i bashkisë së Teheranit, kontrollon aspektin legjislativ dhe financiar të reagimit të Iranit ndaj krizës. Ai konsiderohet një nga mbështetësit më të fortë të ngritjes së Mojtaba Khameneit në krye të shtetit.
Figura e katërt në këtë strukturë është Ahmad Vahidi, komandanti i ri i Gardës Revolucionare. Ai mori këtë post pasi paraardhësi i tij u vra në sulmet ajrore të ditëve të para të konfliktit. Vahidi është një figurë shumë e diskutueshme në arenën ndërkombëtare, pasi është akuzuar për përfshirje në sulmin me bombë ndaj qendrës hebraike AMIA në Buenos Aires në vitin 1994, ku humbën jetën 85 persona.
Si ish-komandant i Forcave Quds, Vahidi konsiderohet arkitekti i operacioneve ushtarake dhe i rrjetit të aleatëve rajonalë të Iranit. Për këtë arsye ai shpesh përshkruhet si “muskuli i regjimit”.
Ndërsa pushteti në Teheran po konsolidohet në duart e kësaj elite të ngushtë, roli i presidentit të Iranit, Masoud Pezeshkian, duket i zbehur. Edhe pse ai konsiderohet një politikan me prirje më reformiste, vendimet strategjike mbi luftën, sigurinë dhe politikën e jashtme po merren nga struktura më e fortë e sistemit, e dominuar nga kleri dhe aparati ushtarak.
Analistët paralajmërojnë se lidhjet e forta të Mojtaba Khameneit me Gardën Revolucionare mund ta çojnë Iranin drejt një faze edhe më të militarizuar dhe represive. Pyetjet kryesore tani janë nëse lideri i ri do të ndjekë një linjë më të ashpër në programin bërthamor dhe në marrëdhëniet me Perëndimin, apo nëse do të përpiqet të konsolidojë pushtetin përmes një strategjie më pragmatike.
Në çdo rast, pas vdekjes së Ali Khameneit, Republika Islamike duket se po hyn në një epokë të re, ku pushteti mbetet i përqendruar në duart e një elite të vogël dhe të lidhur ngushtë me aparatin ushtarak dhe strukturat më konservatore të regjimit.
