Një zbulim i bujshëm ka tronditur botën e artit. Një pikturë e njohur prej më shumë se dy shekujsh, e hedhur poshtë nga Sotheby’s dhe Muzeu Metropolitan i New York si thjesht një kopje, rezulton të jetë një vepër autentike e mjeshtrit të madh të shekullit XVII, Michelangelo Merisi da Caravaggio.
Bëhet fjalë për “The Lute Player”, një pikturë që prej shekullit XVIII ndodhej në rezidencën aristokratike Badminton House në Gloucestershire, dhe që në ankandet e mëparshme ishte shitur për shumëfish më pak se vlera e saj e vërtetë.
Provat e reja: Inteligjenca artificiale si mjet verifikimi
Një analizë shkencore e kryer nga kompania zvicerane Art Recognition, në bashkëpunim me Universitetin e Liverpool-it, ka treguar se piktura është realizuar nga dora e vetë Caravaggio-s, me një probabilitet 85.7%. Drejtoresha e kompanisë, Dr Carina Popovici, e cilësoi rezultatin “shumë të lartë”, duke theksuar se çdo rezultat mbi 80% përbën një përputhje të fortë me origjinalet e artistit.
Kjo qasje e re me inteligjencë artificiale i jep fund një debati disa-dekadësh mes studiuesve dhe historianëve të artit, duke ofruar një provë objektive përballë interpretimeve shpesh subjektive.
Një histori plot polemika dhe vlerësime kontradiktore
Vepra ishte shitur nga Sotheby’s në vitin 1969 për vetëm 750 £ si “kopje pas Caravaggio-s” dhe në vitin 2001 për 71 mijë £ si “rrethi i Caravaggio-s”. Blerës ishte historiani dhe galeristi britanik Clovis Whitfield, i cili qysh atëherë besonte se piktura kishte shenja të qarta të mjeshtrit italian.
Ai iu referua shkrimit të biografit Giovanni Baglione në vitin 1642, ku përmenden detaje që përputheshin në mënyrë të saktë me pikturën, si reflektimet e vesës mbi lule.
Ndërkohë, shumë studiues të tjerë, mes tyre edhe Keith Christiansen i Met-it, e hodhën poshtë këtë mundësi, duke e cilësuar versionin Wildenstein (ku muzikanti paraqitet si grua) si origjinalin. Tani, analiza e AI-së i rrëzon këto bindje, madje duke sugjeruar se pikërisht versioni Wildenstein nuk është autentik.
Pesha historike e një zbulimi të tillë
Caravaggio konsiderohet një nga figurat më revolucionare të artit europian, i famshëm për kontrastin dramatik mes dritës dhe hijes (chiaroscuro) dhe për realizmin e guximshëm. Vetëm një numër i kufizuar veprash të tij kanë mbijetuar, gjë që i rrit edhe më shumë vlerën çdo zbulimi të ri.
Në vitin 2019, një pikturë e tij e zbuluar në Francë u vlerësua rreth 96 milionë £. Krahasuar me këtë, shifrat e shitjes së “The Lute Player” tregojnë një “padrejtësi” historike që tani mund të korrigjohet.
Një e ardhme në koleksione publike?
Piktura ndodhet aktualisht në Londër dhe Whitfield ka shprehur dëshirën që ajo të shkojë në një koleksion publik, duke ndjekur shembullin e Galerisë Kombëtare, e cila kohët e fundit bëri një investim rekord prej 375 milionë £.
Ndërkohë, historia e saj do të trajtohet më gjerë në një podcast të ri me titull “Is It?”, që nis më 27 shtator, si dhe në një dokumentar të dedikuar. Ky do të jetë një hap i rëndësishëm për të rikthyer vëmendjen te vepra dhe për të hapur një kapitull të ri në studimet mbi Caravaggio-n.
