Nga Ben ANDONI
Historianët shqiptarë të Arkivit Qendror do të shfrytëzojnë vizitën e Drejtorit të Përgjithshëm të Arkivave të Turqisë z. Ugur Unal për të shtrirë më tej kërkimet dhe bashkëpunimin e tyre. Një nga kërkesat e bashkëpunimit është ndihma për të gjetur fijet lidhëse që mungojnë prej vitesh, dekadash e shekujsh të veprës së shumë patriotëve. Kështu do kërkohet mes të tjerave dhe një informacion shtesë për dokumentet, veprën por edhe vendvarrimin e kryerilindasit shqiptar Hoxha Hasan Tahsinit, konfirmon për Javanews drejtori Gjet Ndoj.
Fati i keq i Hoxhës ishte nuk pati të afërm; kohët tashmë janë shumë larg; dhe njerëzit kanë qenë indiferentë me kulturën që kishin. Ndërkohë që edhe shteti shqiptar me strukturat e veta ka qenë i pazoti të organizohet, që të paktën t’i ngjallin kujtimin dhe të kishte qoftë edhe një tabelëz atje ku ka jetuar apo më shumë të dihej vendi i varrit.
Të gjithë këtë ndërmarrje, deri më tani, për të identifikuar e ka marrë përsipër një nga pinjollet e veta në Shqipëri, por që e vetme nuk bën dot më asgjë, pasi me shpenzimet e veta ka botuar një pjesë të krijimtarisë së tij. Hoxha Tahsini ishte Rilindasi me kulturën me të gjerë të përgjithshme dhe jo më kot ishte ngritur deri në postin e rektorit të Universitetit të Stambollit. Për shkak se i mungonin pinjollët iu grabitën dorëshkrimet, thotë Mehdi Frashëri, që e vlerësonte jashtëzakonisht.
Në retrospektivë, prej kohësh, janë intensifikuar marrëdhëniet mes arkivave qendrore të Shqipërisë dhe Turqisë. Falë kësaj marrëdhënie arkivat shqiptare arritën t’u marrin autoriteteve turke një pjesë të materialeve që lidhen me aktivitetin administrativ të perandorisë drejt Shqipërisë. Ato përmblidhen në 57 tahiret (regjistra). Regjistrat, si quhen sot, janë pjesë specifike e 980 syresh për të gjithë perandorinë dhe që përmbajnë të dhëna bazike për veprimtarinë në vendin tonë.
Së fundmi, në një takim në Stamboll, mbështetur edhe nga TIKA, struktura turke për promovimin e kulturës vendase, drejtori shqiptar ka pasur mirëkuptimin e palës turke dhe respektivisht Drejtorit të Përgjithshëm të Arkivave të Turqisë z. Ugur Unal dhe nëndrejtorit z. Sebahattin Bayram, që kanë krijuar lehtësirat për fillimin e hartimit të modaliteteve nga ku duhet të fillohet nga puna me shfrytëzimin e arkivave për dokumentet e tjera historike dhe shumë probleme të interesit reciprok.
Ndërkohë që të dy vendet do të shkëmbejnë specialistët në mënyrë që të krijohet një trafik shkëmbimi elektronik i materialeve, si edhe për t’u hapur studiuesve një rrugë të re dhe shumë efikase por edhe bashkëpunimin e ndihmën reciproke.
Por, rëndësia për të identifikuar më tej veprën e Hoxha Tahsinit ishte se ai përbën një figurë vërtetë të shquar dhe ende të panjohur. Statura e tij plotësohej me faktin se ai njihte shumë mirë filozofinë, Platonin, Aristotelin, Heraklitin, Empedoklin, Parmenidin, Sokratin, Demokritin, Epikurin dhe deri Avicenën, Xhordano Brunon, Galileun, Dekartin, Bekonin etj… I dhënë shumë pas astronomisë dhe kozmozgonisë dhe krejt ndryshe nga pothuaj të gjithë ekipi i madh i Rilindjes, ai njeh shumë mirë dhe shkencat ekzakte. Dituria e tij çan shtigje dhe ai shkon deri te poezia kozmogonike. Pa asnjë dyshim, ky është nga ai lloji i enciklopedistit me të cilin do mund të krenohej çdo vend.
