Presidenti francez, Emmanuel Macron, njoftoi se Franca do të rrisë për herë të parë në dekada madhësinë e arsenalit të saj bërthamor dhe do të intensifikojë bashkëpunimin mbi armët bërthamore me tetë aleatë evropianë, përfshirë Britaninë e Madhe.
Në një kohë kur shqetësimet mbi angazhimet e SHBA-ve për mbrojtjen e kontinentit po rriten, Macron tha se Parisi mund të vendosë avionë luftarakë Rafale me kapacitet bërthamor në vendet partnere si Gjermania dhe Polonia.
Megjithatë, ai theksoi se nuk do të ketë ndarje të vendimmarrjes mbi përdorimin e armëve bërthamore të vendit, ku “vendimi përfundimtar” mbetet përgjegjësi e presidentit francez, ndërsa “përkufizimi i interesave jetike të Francës” gjithashtu mbetet “sovran”.
Në një fjalim të mbajtur nga baza bërthamore nënujore e Île Longue në Britani, Macron vuri në dukje se “një periudhë trazirash gjeopolitike, e mbushur me rrezik”, kërkon që Franca, e vetmja fuqi bërthamore e BE-së, të forcojë aftësinë e saj të frikësimit “përballë kërcënimeve të shumta”.
Rritja e arsenalit bërthamor të vendit ishte “thelbësore”, tha Macron, duke shtuar se ai kishte vendosur të urdhëronte këtë zgjerim. Me rreth 290 koka bërthamore të vlerësuara, një numër që nuk ka ndryshuar që nga viti 1992, Franca ka arsenalin e katërt më të madh në botë, pas Rusisë, SHBA-ve dhe Kinës.
“Përgjegjësia ime është të siguroj që frikësimi ynë ruan dhe do të ruajë në të ardhmen, fuqinë shkatërruese të garantuar”, tha presidenti francez, i cili është edhe komandant i forcave të armatosura të vendit.
Ai shtoi se Franca nuk do të specifikojë sasinë e saktë të kokave bërthamore që zotëron apo sa do të shtojë, duke theksuar se zgjerimi është i nevojshëm për të ruajtur efikasitetin e arsenalit. “Kjo nuk është një garë armësh,” insistoi ai.
“Është thelbësore që kundërshtarët tanë, apo kombinime të tyre, të mos mund të shohin mundësinë e sulmit ndaj Francës pa sigurinë se do të pësoshin dëme të pallogaritshme”, shtoi Macron. Ai përmendi luftën e Rusisë ndaj Ukrainës, fuqinë ushtarake në rritje të Kinës dhe ndryshimet e fundit në strategjinë e mbrojtjes së SHBA-ve si arsye pse Europa duhet të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e saj.
Duke shpallur “zbatimin gradual të asaj që do ta quaja ‘frikësim i avancuar’”, Macron tha se Franca duhet gjithashtu të “mendojë për strategjinë e saj të frikësimit brenda kontinentit evropian, me respekt të plotë për sovranitetin tonë”.
Nën rrethana të pacaktuara, “asetet strategjike” franceze mund të vendosen edhe në vende të tjera evropiane, duke iu referuar avionëve Rafale me kapacitet bërthamor. Bisedimet për bashkëpunim të zgjeruar tashmë kishin nisur me Britaninë e Madhe, Gjermaninë, Poloninë, Holandën, Belgjikën, Greqinë, Suedinë dhe Danimarkën.
Modeli i ri do të lejonte që frikësimi strategjik i Francës të “shtrihej në të gjithë kontinentin evropian” për të “komplikuar llogaritjet e kundërshtarëve”, tha Macron. Doktrina mund të përfshijë gjithashtu “pjesëmarrjen konvencionale të forcave aleate në aktivitetet tona bërthamore”.
Bruno Tertrais, zv/drejtori i Fondacioni për Studime Strategjike (FRS), e përshkroi fjalimin e Macron si “përditësimin më të rëndësishëm të politikës franceze të frikësimit bërthamor në 30 vjet” dhe “një hap të madh përpara”.
Përshëndetja e Donald Trump për Rusinë mbi luftën në Ukrainë dhe qëndrimi i tij më i ashpër ndaj aleatëve transatlantikë të SHBA-ve kanë tronditur qeveritë evropiane, të cilat prej kohësh kanë mbështetur në SHBA për të frikësuar kundërshtarët e mundshëm.
Fjalimi i planifikuar prej kohësh i Macron u mbajt pavarësisht konfliktit në rritje rreth Iranit, sepse “dhuna në Lindjen e Mesme tregon rëndësinë e fuqisë dhe pavarësisë së Francës për të përballuar kërcënimet në rritje,” tha një zyrtar francez.
Macron më parë ka propozuar mutualizimin e arsenalit bërthamor të Francës, duke përfshirë edhe në Konferencën e Sigurisë në Mynih muajin e kaluar, ku tha se ishte e nevojshme një “ri-artikulim” për të reflektuar “bashkëpunim të veçantë … dhe interesat e përbashkëta të sigurisë” brenda Evropës.
Kancelari gjerman, Friedrich Merz, tha më herët këtë muaj se kishte zhvilluar “bisedime fillestare” me Macron mbi çështjen bërthamore. Franca dhe Britania e Madhe gjithashtu miratuan një deklaratë të përbashkët në korrik për “koordinimin” e forcave të tyre bërthamore.
Franca dhe Gjermania thanë në një deklaratë të përbashkët të hënën pas fjalimit të Macron se kishin krijuar një “grup të nivelit të lartë për drejtimin bërthamor” si pjesë e një marrëveshjeje që do të “shtojë, jo zëvendësojë, frikësimin bërthamor të NATO-s”.
Të dy vendet thanë se kishin “rënë dakord të ndërmarrin hapat e parë konkretë, përfshirë pjesëmarrjen konvencionale gjermane në ushtrimet bërthamore franceze dhe vizitat e përbashkëta në vendet strategjike, si dhe zhvillimin e kapaciteteve konvencionale me partnerët evropianë”.
Kryeministri polak, Donald Tusk, tha se po zhvillonte bisedime me Parisin dhe aleatët evropianë mbi propozimet franceze, duke shtuar: Po armohemi së bashku me miqtë tanë që armiqtë tanë të mos guxojnë kurrë të na sulmojnë.
Kryeministri suedez, Ulf Kristersson, gjithashtu konfirmoi që Suedia do të marrë pjesë në diskutime. “Forcimi i kapacitetit të përgjithshëm të mbrojtjes së Evropës nuk ka qenë kaq i rëndësishëm që nga Lufta e Dytë Botërore sa është tani”, tha ai.
Kristersson theksoi se bisedimet do të zhvillohen “në dialog gjithashtu me SHBA dhe NATO-n”, ku Suedia u bë anëtare në 2024. “Për sa kohë që Rusia ka këto armë dhe kërcënon fqinjët e saj, demokracitë duhet të jenë në gjendje t’i frikësojnë,” përfundoi ai.
