Nga Sami Curri
Vetëm 20 km larg nga Mati dhe afro 25 kam larg nga Mirdita, në fshatin Bruç, ndodhen një sërë monumentesh natyrore tërheqëse për vendasit dhe turistët e huaj. Në hyrje të fshatit Bruç, ndodhet burimi i ujit të “Shutrrejës”. Uji këtu del prej shkëmbit me forcë e krijon re me avuj që bashkë me pemët që qëndrojnë të gjelbëruara në “këmbë” brenda tij, krijojnë një pamje të mrekullueshme. Banorët dhe turistët që vijnë në këtë zonë, e krahasojnë atë për shkak të forcës me të cilën rrjedh uji me ujëvarën e Niagarës.
Burimi i Shutrrejës është shpallur monument natyre. Më parë nga ky burim furnizohej me ujë Uzina e Ferro kromit në Burrel, ndërsa sot nga ky burim furnizohet me ujë një pjesë e qytetit të Burrelit. Megjithatë pak më poshtë burimit, po vazhdon puna për ndërtimin e dy HEC-eve. Banorët e zonës shpresojnë që në të ardhmen, kjo zonë të kthehet në një destinacion turistik e në këtë mënyrë të ndikojë edhe në zhvillimin e ekonomisë lokale, pasi në rrjedhën e burimit deri në liqenin e Ulzës, mund të zhvillohen edhe sportet e aventurës. Por me ndërtimin e HEC-eve, një gjë e tillë mund të mbetet vetëm një ide në letër.
Jo shumë larg nga burimi i Shutrrejës ndodhen shpellat e Bruçit dhe Laç-Bruçit. Shumë pak është dëgjuar për to dhe ato janë thuajse të pa eksploruara nga arkeologët. Në të katër shpellat, gjen nga një karakteristikë të ndryshe. Nga shpella e parë, sipër një kodre, shikon luginën e Matit si në pëllëmbë të dorës. Shpella nuk është e thellë, por mjaftueshëm e madhe për të joshur thesarkërkuesit dhe syrit nuk i shpëtojnë gërmimet e bëra. Jo më shumë se 1 km më larg ndodhet shpella tjetër. Natyra nuk është kursyer as këtu.
Ajo ka një hyrje të vogël dhe të ngushtë për afro 50 metra, por më pas shfaqen me stalaktitet e stalagmite qindra vjeçarje dhe disa hyrje-dalje. Banorët e zonës tregojnë se në këtë shpellë janë bërë gërmime për disa javë prej disa personave, të prezantuar si studiues, por banorët e zonës asnjëherë nuk i mësuan rezultatet e atyre kërkimeve apo se kush ishin. Format në shkëmb të krijuara me mijëra vite, me tempratura disa gradë në zero, janë një panoramë mahnitëse për syrin e njeriut. Lartësia e kësaj shpelle është disa metra dhe ka disa dalje të tjera.
Në Laç-Bruç, në kodrat e fshatit, banorët tregojnë se gjenden rrënojat e një kalaje dhe qyteza e dikurshme, nga më të vjetrat që ka zona. Bletët kanë krijuar habitatin e tyre në këtë zonë. Në shumë zgafella të krijuara në shkëmbinjtë e shpellave, syri të zë bletë që gumëzhijnë.
Në fund të rrugëtimit tonë është shpella e Valit. Mu në mesin e shpellës, ndodhet një hapësirë e madhe në mes shkëmbinjve, ndërsa rrezet e dritës që hyjnë prej çatisë krijojnë një si skenë të ndriçuar në qendër të saj. Aktivistët e Parkut Kombëtar Zall-Gjoçaj që iniciuan këtë udhëtim për të mësuar më shumë për natyrën e zonës së Matit dhe vlerat mjedisore, ndihmuan me shënjimin e rrugës që për turistët të jetë me lehtë gjetja e shtigjeve.
