Kosova i drejtohet kutive të votimit për herë të dytë brenda këtij viti. Ekspertja gjermane për Ballkanin, Frauke Seebass, bën thirrje për dialog mes partive politike dhe vë në dukje se Kosova ka pësuar dëme të konsiderueshme në reputacionin e saj ndërkombëtar gjatë këtij viti.
DW: Për herë të dytë brenda një viti, Kosova shkon në zgjedhje të reja. A mendoni se këto votime do të sjellin zhbllokimin e situatës në vend? Gjatë fushatës, partitë e tjera kanë ritheksuar se nuk do të hyjnë në koalicion me Lëvizjen Vetëvendosje të Albin Kurtit…
Frauke Seebass: Gjithçka do të varet nga rezultati i zgjedhjeve. Vetëvendosje shpreson për një shumicë aq të madhe sa të mund të qeverisë e vetme, ose “vetëm” me mbështetjen e pakicave, të cilave Kushtetuta u garanton një numër të caktuar vendesh. Kjo taktikë dështoi pas zgjedhjeve të shkurtit.
Në rast të një rezultati të ngushtë, VV mund të përpiqet të bindë deputetë individualë nga partitë e tjera për të mbështetur koalicionin. Aleanca parazgjedhore me partinë e vogël PSHDK (përveç listës Guxo dhe Alternativës) – partnerë tradicionalë të LDK-së – është tregues i kësaj qasjeje. Gjithashtu, ekziston mundësia që partitë opozitare të mobilizojnë mbështetje të mjaftueshme për të formuar një qeveri pa VV-në, ndonëse gjasat për këtë janë të pakta. Nëse kemi një rezultat të ngjashëm me atë të shkurtit, një bllokim i ri nuk është i pamundur.
DW: Përse ky qëndrim kaq refuzues ndaj Albin Kurtit?
Frauke Seebass: Para së gjithash, kjo lidhet kryesisht me qëndrimin e tij të pakompromis, përmes të cilit ai u shpalli luftë “elitave të korruptuara” dhe, praktikisht, të gjitha partive të tjera. Para zgjedhjeve të shkurtit, VV synonte të rifitonte shumicën kushtetuese, ndërsa partitë e tjera të mëdha e pozicionuan veten fillimisht në opozitë me Albin Kurtin; kjo çoi në një atmosferë të helmuar mes tyre. Pas farsës që shoqëroi zgjedhjen e Kryetares së Kuvendit – të cilën Kurti e interpretoi si pengesë të qëllimshme – nuk mbeti më hapësirë për kompromis. Nëse Kurti nuk arrin të angazhohet në dialog me partitë e tjera, pritet një bllokim i mëtejshëm.
DW: Mungesa e vullnetit politik të partive në Kosovë solli këtë situatë zgjedhjesh të jashtëzakonshme, por Kosova nuk e ka pasur traditë një mungesë kaq të theksuar kompromisi. Si e shpjegoni këtë polarizim politik të përmasave të tilla?
Frauke Seebass: Vota për Vetëvendosjen në vitin 2021 ishte një votë proteste, pas rënies së koalicionit me LDK-në me ndihmën e SHBA-së. Ndërsa në atë koalicion VV ishte detyruar të bënte kompromis, më pas ajo u gjend në pozita për të qeverisur praktikisht e pakontestueshme për katër vjet. Fushata që çoi në zgjedhjet e shkurtit dhe muajt e bllokimit e helmuan atmosferën në parlament dhe në të gjithë vendin. Mbetet të shpresojmë që partitë të reflektojnë dhe t’i rikthehen përgjegjësisë që kanë ndaj qytetarëve, pavarësisht rezultatit të zgjedhjeve.
DW: Albin Kurti është përballur me mjaft kritika edhe nga partnerët ndërkombëtarë të Kosovës. Nën një qeverisje të mundshme të Kurtit, si mund të sigurohet progres në dialogun me Serbinë, si kusht për integrimin e mëtejshëm të Kosovës në BE?
Frauke Seebass: Për BE-në, zbatimi i Marrëveshjes së Ohrit të vitit 2023 mbetet thelbësor dhe Kosova duhet të tregojë përparim në krijimin e Asociacionit të Komunave Serbe. Kjo është thelbësisht e lidhur me të gjithë ecurinë e Kosovës në integrimin euro-atlantik, që nga anëtarësimi në Këshillin e Evropës e deri tek shqyrtimi i kërkesës për anëtarësim në BE. Për shkak të situatës politike në Serbi, afrimi me BE-në aktualisht është shumë i vështirë, veçanërisht nën drejtimin e Kurtit, por me zbatimin e Asociacionit Kosova mund të bëjë përparim të konsiderueshëm, si në nivel të brendshëm ashtu edhe në politikën e jashtme.
DW: Deri më tani, Asociacioni duket i largët. A mund të konsiderohet ai arsyeja kryesore pse Kosova ka ngecur në integrimin drejt BE-së? Deri tani BE kishte sanksione në fuqi, ndërsa SHBA pezulloi dialogun strategjik.
Frauke Seebass: Masat dhe bllokadat drejtohen kundër Kurtit dhe politikave të tij të njëanshme, veçanërisht mungesës së konsultimeve dhe përshkallëzimit të situatës në komunat veriore. Në vend që të denoncojë trajtimin e pabarabartë krahasuar me Serbinë, qeveria duhet të kuptojë se ndodhet në pozicion defensiv dhe se nuk ka konsensus brenda BE-së. Masat janë ligjërisht në një zonë gri dhe kërkohet unanimitet për shfuqizimin e tyre, por shumë vende duan të shohin që Kosova të bëjë lëshime e para. Mund të hamendësohet se partnerët ndërkombëtarë do të ishin më të hapur ndaj një qeverie të drejtuar nga dikush tjetër përveç Kurtit.
DW: Por Kosova druhet se Asociacioni do të rrezikojë funksionalitetin e shtetit më të ri të Evropës. Sa real është ky rrezik, duke pasur parasysh se komunat serbe kërkojnë një lloj vetëqeverisjeje brenda Kosovës përmes këtij mekanizmi?
Frauke Seebass: Nuk e shoh më këtë rrezik pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese dhe propozimeve aktuale sipas Marrëveshjes së Ohrit. Përkundrazi, besoj se Asociacioni i Komunave është parakusht për integrimin e serbëve të Kosovës dhe demokratizimin e mëtejshëm, veçanërisht nëse pjesë e tij bëhen edhe komunat jugore. Ky integrim më i thellë mund të parandalojë gjithashtu propozime të reja për ndryshime territoriale (shkëmbim territoresh). Asociacioni i Komunave – i mbrojtur nga kushtetuta dhe me të drejtën e vetëmenaxhimit të sanksionuar në të – do të administronte vetë fusha të tilla si arsimi dhe planifikimi urban, por nuk do të mund të bllokonte vendimet kombëtare, siç ndodh, për shembull, në Republikën Srpska. Nga ana tjetër, ideja e Vetëvendosjes për të detyruar integrimin përmes reciprocitetit ka dështuar.
DW: Ndërkohë, Serbia dhe Kosova akuzojnë njëra-tjetrën për shkelje të marrëveshjeve të Brukselit për normalizimin e marrëdhënieve. Çfarë mund të bëjë BE-ja për të siguruar që një marrëveshje, pasi të nënshkruhet, të zbatohet vërtet?
Frauke Seebass: BE-ja, në fakt, zotëron shumë leva për të nxitur progresin në zbatimin e marrëveshjeve, por mungon vullneti politik dhe, mbi të gjitha, uniteti. Prandaj, shoh më shumë potencial veprimi në një koalicion shtetesh që të marrin drejtimin dhe të ofrojnë stimuj – pozitivë dhe negativë. Megjithatë, duke pasur parasysh situatën aktuale në Serbi, kjo strategji do të ishte e vonuar me vite; nuk shoh gjasa që Serbia t’i zbatojë marrëveshjet në vitet e ardhshme.
DW: Kosova mbetet vendi më i varfër në Evropë dhe i vetmi shtet ballkanik pa statusin kandidat për anëtarësim në BE. A ka qenë BE-ja shumë e ashpër me Kosovën, apo arsyet duhen kërkuar brenda politikave të qeverisë aktuale?
Frauke Seebass: Është një çështje komplekse, por, përmbledhtazi, ka të vërteta në të dyja anët. Për mua, pika e kthesës ishte viti 2018, kur shtetet anëtare të BE-së refuzuan liberalizimin e vizave për arsye të politikave të brendshme. Perceptimi në Kosovë ishte se ishin bërë shumë kompromise pa rezultate konkrete, dhe VV e shfrytëzoi këtë atmosferë. Nga ana tjetër, veprimet e njëanshme të Kurtit dhe bllokimi i muajve të fundit kanë luajtur një rol të madh në faktin që edhe partnerët tradicionalë të Kosovës janë ndjerë të cenuar; si pasojë, reputacioni ndërkombëtar i Kosovës ka pësuar dëme të konsiderueshme.
