Që një virus ndryshon rrjedhën e historisë nuk është e re dhe as nuk është e re që prek një president të Shteteve të Bashkuara. Infektimi i Donald Trump me Covid ka një precedent jo sigurues: në prill 1919, në mes të valës së tretë të të ashtuquajturit grip spanjoll, Presidenti i atëhershëm i SHBA Woodrow Wilson u infektua me sëmundjen pikërisht në momentin vendimtar të konferencës së paqes në Paris në të cilën Aleatët fiksuan dëmshpërblimet që Gjermania duhej të paguante pas disfatës së saj në Luftën e Madhe. Marrëveshja do të çonte në Traktatin e Varshavës, i cili përfundimisht do të hapte rrugën për Luftën e Dytë Botërore.
Kjo pandemi e gripit shkaktoi midis 20 dhe 50 milion vdekje në të gjithë botën në tre valë midis 1918 dhe 1919 (një e katërta e një milion në Spanjë). Sidoqoftë, Wilson, në të njëjtën mënyrë si Trump, e poshtëroi atë dhe, megjithë vuajtjet që shkaktoi sëmundja në Shtetet e Bashkuara, me më shumë se 600,000 vdekje, ai kurrë nuk iu referua asaj në një ndërhyrje publike. Sikur historia e presidentit aktual të ishte një kopje e Wilson, historianët akuzojnë këtë të fundit për të njëjtën gjë si Trump, domethënë një mungesë alarmante të udhëheqjes.
Fokusi i Wilson ishte vetëm në përpjekjet e vendit në luftën që Aleatët fituan në nëntor 1918. Historiani John Barry, autori i Gripit të Madh, kohët e fundit vuri në dukje se në atë kohë ai po reagonte furishëm dhe se, “në një mënyrë shumë të ngjashme me Trump, ai nuk toleroi kritika nga miqtë ose armiqtë “.
Po ashtu si presidenti aktual, Wilson u ndesh ballë për ballë me virusin. Pas dorëzimit gjerman, vendet aleate u takuan në Paris në pranverën e vitit 1919 për të rënë dakord se çfarë kushtesh duhet të plotësonin humbësit dhe çfarë dëmshpërblimesh duhet të siguronin.
Pozicionet ndryshonin midis ashpërsisë së francezëve, të cilët kishin vuajtur në territorin e tyre katër vjet luftë me shkatërrim të madh dhe humbje të jetës njerëzore. Nga ana tjetër, Shtetet e Bashkuara preferuan një marrëveshje më të butë për Gjermaninë dhe fuqitë qendrore.
Debatet midis delegacioneve ishin të tensionuara dhe kronikanët flasin për diskutime të nxehta midis Kryeministrit të Francës, Georges Clemenceau dhe Wilson. Por në fillim të Prillit presidenti i Shteteve të Bashkuara u sëmur.
Presidenti mbeti në shtrat i palëvizur nga sëmundja në momentin më të rëndësishëm të negociatave në të cilat do të përcaktohej rendi botëror i pasluftës. Në realitet, Wilson mungoi vetëm në tryezën e negociatave për disa ditë, sepse ditë më vonë ai tashmë ishte shëruar, por ai nuk ishte i njëjti si para sëmundjes.
Laura Spinney, autor i The Pale Kalorës (Kritika), shpjegoi për La Vanguardia pak muaj më parë se çrregullime neurologjike në formën e goditjeve të vogla ka ndodhur në disa pacientë me këtë grip , të cilat mund të kenë prekur ato.
I dobësuar, presidenti amerikan iu nënshtrua kërkesave franceze, të cilat imponuan masa të ashpra kundër Gjermanisë
Nga dëshmitë që janë ruajtur, Spinney beson se Wilson mund të ketë qenë viktimë e tyre , gjë që do të çonte në një dobësi të papritur në tryezën e negociatave. Teza e Spinney ndikon gjithashtu në zakone të reja.
Një artikull në New Yorker shpjegon se presidenti u fiksua me “detaje kurioze”, se ai kishte një fiksim në dekorimin e ndërtesës në të cilën ai banonte në Paris në ato ditë dhe se ishte i bindur se jetonte i rrethuar nga spiunë francezë. “Një gjë është e sigurt: ai nuk ishte kurrë më i njëjti pas sëmundjes,” tha më vonë Irwin Usher , shefi i Shtëpisë së Bardhë.
Gjatë javës së dytë të prillit, një Wilson i rraskapitur iu bashkua bisedimeve, por me një pozicion tjetër negociues që ofroi shumë më pak rezistencë ndaj pretendimeve franceze dhe britanike. Përkundrazi, një rezistencë zero. Brenda natës Amerika ishte dorëzuar dhe Clemenceau dhe Lloyd gjetën traktatin më të mirë të mundshëm për interesat e tyre.
Marrëveshja u specifikua se Gjermania duhet të bëjë disa ndryshime territoriale dhe të reduktojë në mënyrë drastike forcën e saj ushtarake. Përveç kësaj, asaj iu desh të paguante me shuma të mëdha parash (31,500 milion dollarë në atë kohë), lëndë të parë dhe prodhim industrial si kompensim për dëmet e shkaktuara gjatë konfliktit për të cilat fuqitë qendrore u bënë përgjegjëse ekskluzivisht. Vetëm disa javë më parë, Wilson kishte argumentuar përpara Aleatëve të vijës së ashpër se një zbatim kaq i ashpër mund të kthehej në rezultat.
Në fakt, ekziston një konsensus i gjerë se pjesërisht ishte kështu. Opinioni publik gjerman mori Traktatin e Versajës si një poshtërim dhe hyrja e tij në fuqi kontribuoi në ngritjen e nazizmit, pavarësisht polemikave mbi peshën reale të asaj marrëveshjeje në ngjarjet e dekadave në vijim. Në çdo rast, kriza e egër e viteve 1920, e përkeqësuar më tej nga efekti i përplasjes së vitit 1929, ngriti të djathtën ekstreme dhe, në fund të fundit, çoi në një luftë të re.
Ashpërsia e Traktatit të Versajës kontribuoi në ngritjen e nazizmit dhe një luftë të re
Sipas mendimit të disa historianëve, nuk do të ishte rasti i vetëm në të cilin sëmundja e një presidenti të Shteteve të Bashkuara do të kishte dobësuar pozicionin e tij politik në një negociatë me shumë rëndësi. Megjithëse ka polemikë rreth kësaj, disa autorë theksojnë se sëmundja e përparuar e Franklin D. Roosevelt në konferencën e Jaltës në shkurt 1945 do të kishte hapur rrugën për ambiciet e Stalinit në botën e pas Luftës së Dytë Botërore. Roosevelt, ndërroi jetë dy muaj më vonë.
Laura Spinney kujton, në lidhje me dëmtimin nervor të shkaktuar nga gripi, që Wilson pësoi një aksident në tru gjashtë muaj pasi kishte sëmundjen, pikërisht në kohën kur iu desh të mbronte marrëveshjet dhe hyrjen e vendit në Shtetet e Bashkuara në Kongres. Lidhja e Kombeve, e cila në fund të fundit nuk ndodhi. Sulmi e la Wilson të paaftë. Ai do të vdiste në vitin 1924 dhe nuk do ta shihte katastrofën e dekadave në vijim. Në vitin 2010, Gjermania pagoi interesin e fundit nga dëmshpërblimet e Luftës së Madhe./Fjala.al
g.kosovari
