Nga Enkel Demi
Na bie ndër mend për ata që i konsiderojmë të ndryshëm nga vetja, sa herë ka ndonjë ngjarje apo festë që bëjmë sikur i kremtojmë për të rrëfyer që nuk jemi racistë. Në fakt për shumicën është bash e kundërta. Nuk lëmë rast pa e theksuar, qoftë dhe në të folmen e përditshme. “Jevg i m…!” apo “Gabel m…!” janë disa nga shprehjet që përdorim rëndom dhe nuk është se i themi tek-tuk në të rrallë.
Më datën 5 maj dhe mëngjesin e datës 6 maj, në Shqipëri dhe kudo ku ka romë është festa më e madhe e tyre, e cila njihet me emrin Ederlezi ose Shën Gjergji. Është një nga festat më të bukura që ka kremtuar njeriu. Në shtëpitë e romëve gjeni mu në prag degë shelgu ose ulliri, gjë që do të thotë se kjo derë është e çelur bujarisht për këdo. Nëse e sheh këtë shenjë mund të hysh pa njohur, pa trokitur dhe të shtrohesh në tryezën e pasur të festës. Një enë e mbushur me petale erëmira lulesh mbushet me ujë burimi ose nga tre çezma të ndryshme. Në fund të enës ndodhen stoli që një djalë i vogël, i qashtër fut dorën dhe i zbulon duke ja dhënë motrave e vëllezërve më të rritur për t’u sjellë fat. Qingji është shtënë në hell, buka është e zënë me maja që të vijë mirë, kurse pitet që duhen për ta ngjyer kafshatën në gjellën me mish, erëza dhe aromën e dafinës, piqet drejt e në hi, ashtu si dhe patatet. Tava e pllaqive me mish të grirë, qepë e domate është të lësh thonjtë. Ngrihen dolli dhe pihet raki rrushi, gjer në ag. Më pas, pa dalë rrezja e parë e diellit, gjindja shkon në lum, ku lahet. Uji i rrjedhshëm i merr mëkatet, prapësitë dhe të këqijat e shëndetit, kurse prej ujit të freskët të pranverës ti merr veç mbarësinë. Gratë me barrë rrokullisen në fushat me grurin e sapoçelur që fëmijët t’u dalin në dritë të shëndetshëm dhe pa cene.
Kjo festë e mbushur me këngë, tingujt e klarinetës, rritmin e qypit është një gaz i madh, ku ngrihet kulti i diellit, ujit, pastërtisë fizike dhe shpirtërore, i vetë jetës shumëngjyrëshe, e cila kurrë nuk ndal, kurrë nuk rresht së qeshuri.
Këta janë romët e Shqipërisë, të cilët i kemi bashkëpatriotë, i kemi në një udhë, në një katund, në një rruginë të qytetit, por nuk i duam, sepse janë të ndryshëm. Deri dje u thonin që nuk ka punë të hairit për ju, se nuk keni bërë shkollë. Tani që shumë prej tyre janë shkolluar, falë dhe bursave të shoqatave të ndryshme, u thonë të futen në konkurs, të kalojnë në DAP. Kanë kërkuar nja katër-pesë vende pune në administratën e sotme, por i kanë përcjellë, jua kanë bërë DAP. Qeveria, veçanërisht kjo e sotmja për romët të çan dërrasat, por punë nuk u jep, sepse na pëlqejnë më shumë, kur thurrin tendat me kashtë.
Romët kanë një flamur të gjelbër, me një rrotë në qendër, i cili tregon historinë e tyre të shtegtimit. Në 8 prill, ditën ndërkombëtare të romëve, ata kërkuan që institucionet shtetërore të ngrinin flamurin e tyre. Jua gjetën një përgjigje burokratike dhe nuk e ngritën, pasi do u ketë ardhur marrè nga ky flamur. Romët kurrë nuk e ngrenë flamurin e tyre, pa lartësuar më parë atë kuq’ e zi. Na quajnë, ata të mazhorancës, kurse ne për ta plot gjëra me atë mbiemrin që nis me gërmën “m”.
Bahtalo tumaro baro dives o Ederlezi!
