Nga Thoma Gellci
Moderatori rregulloi syzet dhe, pasi u sigurua që kamerat kishin filluar punë, vazhdoi:
— Mirëmbrëma, të nderuar teleshikues, në këtë mbrëmje ku prezumimi, si nocion dhe si perceptim, në raport me gjyqin, gjykatën, prokurorinë, SPAK-un dhe gjithë reformën në drejtësi, që është një reformë në reformim e sipër, na fton të reflektojmë jo thjesht mbi kuptimin e prezumimit si prezumim, por mbi prezumimin e kuptimit vetë, sepse kur flasim për gjyq dhe gjykatë në kontekstin e prokurorisë dhe të SPAK-ut si instrument institucional në kuadër të reformës në drejtësi që prodhon procedurë, proces dhe perceptim, lind pyetja nëse prezumimi është një gjendje para gjyqit apo një gjyq para gjendjes, dhe në këtë rrafsh, reforma si reformë e drejtësisë apo drejtësia si reformë e prezumimit, na vendos përballë një diskutimi që është sa juridik aq edhe procedural, sa procedural aq edhe institucional.
— Dhe si gjithmonë, në fillim ia jap fjalën Analistit tonë të Pavarur. Çfarë është prezumimi i pafajësisë?
Kamera u kthye nga Analisti i Pavarur, i cili buzëqeshi pak dhe me ton konfidencial i tha moderatorit:
— S’ka nevojë ta filloni gjithmonë nga unë. Por megjithatë, ju falënderoj për këtë hyrje që në thelb vendos theksin aty ku prezumimi si prezumim, në raport me gjyqin, me gjykatën dhe me prokurorinë, sidomos në kontekstin e SPAK-ut dhe reformës në drejtësi, nuk duhet parë i shkëputur nga procesi, por si proces brenda procesit, sepse kur flasim për reformë në drejtësi që prodhon gjyq dhe gjyqi që prodhon perceptim, atëherë prezumimi i pafajësisë bëhet një parim që ekziston para se gjykata të shprehet, por edhe pasi prokuroria të artikulojë, në një lloj ndërveprimi institucional ku SPAK-u si strukturë e posaçme operon brenda reformës, ndërsa reforma operon brenda gjyqit.
Ish-Deputeti u përkul përpara, hoqi syzet me një gjest dramatik dhe ndërhyri pa pritur fundin e fjalisë së Analistit të Pavarur:
— Jo, jo, jo! Kjo është pikërisht ajo që unë kundërshtoj! Ju po e bëni prezumimin një lloj reforme brenda reformës, ndërkohë që reforma në drejtësi ka prodhuar SPAK-un, SPAK-u ka prodhuar prokurorinë e posaçme, prokuroria ka prodhuar gjyq dhe gjyqi ka prodhuar perceptim, por prezumimi i pafajësisë nuk është as perceptim dhe as produkt procedural i reformës, sepse në momentin që ju e fusni prezumimin brenda mekanizmit të gjykatës dhe të prokurorisë.
Gazetari i Kronikës, që deri atë çast kishte tundur dosjen, ndërhyri pa kërkuar leje:
— Ore, lëreni këtë muhabet me fjalë të mëdha. Punë kumbullash është kjo! Ju po flisni sikur jemi në bibliotekë, kur në fakt jemi në bahçe. Kur bie një kumbull nga pema, ti s’rrin të analizosh erën, lagështinë dhe filozofinë e degës. E sheh që ra — dhe thua: “Kjo kumbull ishte e pjekur.”
Analisti i Pavarur hapi gojën, por gazetari vazhdoi:
— Dhe mos ma krahasoni kumbullën me dardhën. Dardha rri në degë, duket e pafajshme, por kur e pret, e gjen me krimba. Ndërsa rrushi? Rrushi është histori tjetër. Një kokërr duket mirë, por po ta shtrydhësh del lëng. Kështu është edhe kjo punë. Ju flisni për parime, por publiku sheh frutat në tepsi.
Pastaj u kthye nga të dy me një buzëqeshje triumfuese:
— Ju mund ta quani si të doni, por në fund, kush e ka parë kumbullën në tokë, e di që s’ka rënë nga qielli.
Analisti i Pushtetit, që deri atë çast kishte dëgjuar në heshtje, u përkul pak përpara dhe foli me tonin e atij që ka parë shumë në jetë, por edhe ka informacion që i vjen direkt nga burimi:
— Unë mendoj se po e ngatërroni bahçen me stanin, — tha qetë. — Kjo nuk është çështje kumbullash e rrushi. Kjo është çështje bagëtish. Kur hyn në një stan dhe sheh dhen, dhi, lopë e vica, nuk fillon t’i numërosh me nerva. Duhet qetësi. Duhet sistem.
Ai ngriti dorën dhe vazhdoi:
— Dhija kërcen. Është natyrë e dhisë të kërcejë. Nuk do të thotë që po prish stanin. Dhentë rrinë në tufë. Njëra lëviz, lëvizin të gjitha. Kjo nuk është dramë, është dinamikë kopeje. Lopa është e rëndë, e qetë, përtypet gjatë. Nuk gjykohet lopa nga një “mu” i vetëm. Edhe vici, po vrapoi pak, nuk do të thotë që po arratiset. Është energji.
Ai u kthye nga gazetari:
— Ju po shihni një dhi që kërcen dhe thoni “ja, ky është problem”. Jo. Stanin e mban bariu, jo kërcimi i dhisë. Dhe bariu nuk matet me zhurmën, por me rendin. Nëse tufat janë në kullotë dhe uji rrjedh në koritë, atëherë sistemi funksionon.
Ish-Deputeti, që deri atë çast kishte përtypur fjalët e stanit me një buzëqeshje të hidhur, u përkul përpara dhe goditi tavolinën lehtë me gisht.
— Po çfarë stani, çfarë kumbullash, çfarë rrushi! — tha me zë të lartë. — Këto gjëra nuk vendosen as në bahçe, as në stan. Vendosen në ambasadë!
Studioja heshti për një çast.
— Sepse, — vazhdoi ai, — kur Ambasada Amerikane kollitet, këtu ndryshon klima. Kur Elon Musk poston diçka në mesnatë, bie interneti në mëngjes. Kur Trump thotë “great”, dikush këtu ndien veten të shpallur kampion. Ju flisni për dhen e dhi, ndërkohë që satelitët rrotullohen mbi ne! Mos më flisni për strukturë. Struktura sot është në orbitë! Elon Musk lëshon raketa, Trump lëshon fjali, Ambasada lëshon deklarata. Dhe këtu ne flasim për kumbulla?
— Problemi është morali! — tha Gazetari i Kronikës, duke hapur një dosje me një zhurmë që ngjante me dënim kapital.
— Morali është relativ, — tha Analisti i Pavarur. — Si kursi i euros.
— Euro është stabile! — ndërhyri Analisti i Pushtetit me një qetësi bankare.
— Stabile për kë?! — ulëriu Ish-Deputeti.
— Për ata që punojnë! — tha Analisti i Pushtetit.
— Kush punon? — pyeti Gazetari. — Unë kam statistika që tregojnë se 63% e qytetarëve punojnë, por ndihen si të papunë!
— Kjo është filozofi! — tha Analisti i Pavarur.
— Jo, është psikologji kolektive! — tha Gazetari.
Moderatori u përpoq të kthehej te tema:
— Zotërinj, po flasim për prezumimin e—
— A e dini sa kushton një domate? — e ndërpreu Ish-Deputeti.
— Domatja është simbol! — tha Analisti i Pavarur.
— Simbol i çfarë? — pyeti moderatori me shpresë.
— I tranzicionit të papërfunduar! — tha ai.
— Tranzicioni mbaroi në 2013! — tha Analisti i Pushtetit.
— Mbaroi për ju! — tha Ish-Deputeti.
— Ju e nisët tranzicionin me patate! — tha Gazetari.
— Patatja është kulturë bujqësore! — tha Analisti i Pavarur.
— Bujqësia është shtylla e ekonomisë! — tha Analisti i Pushtetit.
— Ekonomia është peng i oligarkëve! — tha Ish-Deputeti.
— Oligarkët janë produkt i mungesës së etikës! — tha Gazetari.
— Etika është subjektive! — tha Analisti i Pavarur.
— Subjektive është edhe drejtësia! — tha Ish-Deputeti.
— Drejtësia është e pavarur! — tha Analisti i Pushtetit.
— E pavarur nga kush? — pyeti Gazetari.
— Nga ndikimet! — tha Analisti i Pushtetit.
— Po nga ndikimet e ndikimeve? — pyeti Analisti i Pavarur.
Moderatori, që kishte humbur fijet si një trikotazh i lëshuar, provoi edhe një herë:
— Pra, për prezumimin e pafajësisë…
— Problemi është arsimi! — tha Gazetari.
— Arsimi është në krizë! — tha Ish-Deputeti.
— Kriza është globale! — tha Analisti i Pushtetit.
— Globalizmi është komplot! — tha Analisti i Pavarur.
— Komplot është kjo qeveri! — tha Ish-Deputeti.
— Qeveria është legjitime! — tha Analisti i Pushtetit.
— Legjitimiteti është perceptim! — tha Gazetari.
— Perceptimi është propagandë! — tha Ish-Deputeti.
— Propaganda është komunikim strategjik! — tha Analisti i Pushtetit.
— Strategjia është e gabuar! — tha Analisti i Pavarur.
— E gabuar është opozita! — tha Analisti i Pushtetit.
— Opozita është zëri i popullit! — tha Ish-Deputeti.
— Populli është i manipuluar! — tha Gazetari.
— Manipulimi fillon në media! — tha Analisti i Pavarur.
— Media jeni ju! — tha Ish-Deputeti.
— Media jeni të gjithë! — tha Analisti i Pushtetit.
Debati u nxeh rëndshëm për çmimin e naftës, për motin, për festivalet, për rininë që ikën, për rininë që s’lexon, për letrat anonime, për sondazhet, për astrologjinë dhe për faktin që Hëna ndikon në zgjedhje.
— A mund të kthehemi te tema? — tha moderatori.
— Tema është simptomë! — tha Analisti i Pavarur.
— Simptomë e kujt? — pyeti ai me shpresë.
— E sistemit!
— Sistemi është solid! — tha Analisti i Pushtetit.
— Solid si gjiza që nuk bëhet dot djathë! — tha Ish-Deputeti.
— Ju po e banalizoni debatin! — tha Gazetari.
— Banal je vetë! — tha Analisti i Pavarur.
Aty ndërhyri moderatori, që mori fjalën duke njoftuar se nga regjia i kanë thënë se minutat mbaruan:
— Të nderuar teleshikues, besoj se sonte e trajtuam temën e prezumimit të pafajësisë në çdo kënd të mundshëm. E pamë nga ana e SPAK-ut, e pamë nga ana e bagëtisë e bujqësisë, e lidhëm me paranë dhe kursin e euros, madje e shpjeguam edhe me kumbulla e dardha. U tha ç’kishte për t’u thënë. Prandaj mund të themi pa hezitim se prezumimi i pafajësisë si temë është mbyllur sonte. U sqarua. U analizua. U ilustrua. Nëse e mori vesh popullata, aq më mirë. Nëse jo, ne detyrën tonë e bëmë. Javën tjetër do të kemi një temë tjetër po kaq të qartë.
Pas fjalës mbyllëse të moderatorit, Gazetari i Kronikës shtoi:
— Na e jep temën për emisionin tjetër që tani! Të lexojmë ndonjë gjë.
— Po, të paktën një përkufizim, — shtoi Analisti i Pavarur.
— Të mos flasim kot, — tha Ish-Deputeti.
Analisti i Pushtetit pohoi seriozisht.
Moderatori i pa me një buzëqeshje të lehtë, pothuaj atësore.
— Qëllimi nuk është të mësojmë ndonjë gjë, zotërinj… — tha ai. — Se në të kundërt, do të thërrisnim në studio ndonjë specialist.
Dhe për herë të parë atë mbrëmje, ranë të gjithë dakord.
