Nga Thoma Gëllçi
Më 1 janar 2026, ditën e parë të këtij viti, New Yorku pa një skenë që disa dekada me parë mund të përbënte skandal por që sot kaloi thjsht si një lajm rutinë : Zoran Mamdami u betua si kryetar i Bashkisë së qytetit më të madh të Shteteve të Bashkuara, me dorën mbi Kur’an. I pari mysliman që mban këtë detyrë. I deklaruar politikisht si socialist demokrat, ai u shfaq para një audience ku ishin të pranishëm përfaqësues të të gjitha feve, komuniteteve dhe rrymave politike, një panoramë e gjallë e asaj që Amerika ka qenë dhe vazhdon të jetë. Ai moment nuk ishte thjesht një akt formal, por një përmbledhje e historisë amerikane në një fotografi të vetme: një qytet i ndërtuar nga emigrantë, i drejtuar nga një bir emigrantësh, në emër të një shoqërie që beson se dallimet janë pasuri.
Amerika nuk është bërë e madhe sepse ka qenë gjithmonë e fortë ushtarakisht , por sepse ka ditur të ndryshojë. Që në shekullin XVIII, kur Thomas Jefferson, James Madison dhe Alexander Hamilton hartonin themelet e republikës, ideja e tolerancës fetare dhe e ndarjes së shtetit nga kisha ishte revolucionare. Në atë kohë, shumë vende evropiane ishin ende të përfshira nga luftëra fetare, ndërsa Kushtetuta amerikane garantonte lirinë e besimit. Kjo i hapi rrugën komuniteteve hebraike që u vendosën në New York e Filadelfia, katolikëve irlandezë dhe italianë që u vendosën në Boston e Chicago, dhe më vonë myslimanëve që ndërtuan xhami në Detroit dhe Dearborn.
Në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX, miliona emigrantë kaluan përmes Ellis Island. Midis tyre ishin familjet e ardhshme të njerëzve si Irving Berlin, kompozitori hebre që do të shkruante këngë ikonike amerikane, apo Enrico Fermi, shkencëtari italian që më vonë do të kontribuonte në projektin Manhattan. Kur Adolf Hitleri mori pushtetin në Gjermani, qeveria amerikane u bë strehë për mendje të ndritura si Albert Ainshtain, Leo Szilard dhe Eduard Teller, të cilët, nën administratat e Franklin D. Roosevelt dhe Harry Truman, ndihmuan në krijimin e epërsisë shkencore që do të ndikonte fatin e Luftës së Dytë Botërore.
Edhe lufta për të drejtat civile është histori diversiteti. Kur Martin Luther King Jr. marshonte në Uashington në vitin 1963, përkrah tij ishin rabinët hebrenj si Abraham Joshua Heschel, priftërinj katolikë, studentë të bardhë dhe aktivistë nga komunitete të ndryshme. Presidenti Lyndon B. Johnson, i lindur në Teksas, nënshkroi Aktin për të Drejtat Civile në vitin 1964 dhe Aktin për të Drejtën e Votës në 1965, duke i dhënë fund zyrtarisht segregacionit. Pa këtë bashkim forcash nga komunitete të ndryshme, Amerika do të kishte mbetur peng i ndarjeve të saj.
Në dekadat e fundit, revolucioni teknologjik ka treguar se sa vendimtare janë valët e reja të emigrantëve. Sergey Brin, i lindur në Bashkimin Sovjetik dhe rritur në një familje hebreje emigrantësh, themeloi Google. Sundar Pichai, i lindur në Indi, u bë drejtuesi ekzekutiv i së njëjtës kompani. Elon Musk, i lindur në Afrikën e Jugut, krijoi Tesla dhe SpaceX. Këta njerëz, të mbështetur nga politika amerikane e hapjes ndaj talenteve, ndërtuan industri që sot përcaktojnë ekonominë globale.
Kultura amerikane është një pasaportë e diversitetit. Louis Armstrong, nip i skllevërve afrikanë, e bëri jazz-in një gjuhë universale. Bob Dylan, me rrënjë hebreje nga Europa Lindore, e ndryshoi përjetësisht muzikën folk. Hollywood-i u ndërtua nga producentë emigrantë si Louis B. Mayer dhe Samuel Goldwyn. Dhe sot, nga Beyoncé te Lin-Manuel Miranda, arti amerikan është një përzierje historish dhe ndikimesh që nuk njohin kufij.
Në këtë panoramë, Zoran Mamdami nuk është një përjashtim, por vazhdimësi. Ai vjen nga një traditë e gjatë udhëheqësish të New Yorkut që kanë pasur rrënjë emigrantësh, nga Fiorello La Guardia, biri i një babai italian dhe një nëne hebreje, te Michael Bloomberg, hebre nga Boston, e deri te Bill de Blasio, me prejardhje italiane. Mamdami shton në këtë listë një dimension të ri, atë të komunitetit mysliman, i cili prej dekadash ka qenë pjesë e heshtur e jetës urbane amerikane, shpeshherë i nënvlerësuar dhe i stigmatizuar.
Kur ai u betua më 1 janar 2026, shumë njerëz e panë këtë si një shenjë se Amerika ende funksionon sipas parimit të saj themelor: se kushdo, pavarësisht besimit apo origjinës, mund të arrijë majat nëse shoqëria i jep hapësirë. Ky është kuptimi i vërtetë i madhështisë amerikane. Jo madhështia e bazave ushtarake apo e bursave të Wall Street-it, por aftësia për të përfshirë, për të dëgjuar dhe për të lejuar që një vend të riformulohet vazhdimisht nga njerëzit që e zgjedhin si atdhe.
Amerika është e madhe sepse është e hapur ndaj botës dhe sepse e ka kuptuar se forca e saj nuk qëndron në uniformitet, por në mozaik. Nga Jefferson te Johnson, nga Ainshtain te King, nga Brin te Mamdami, historia e saj është historia e një kombi që u bë i fuqishëm jo duke u mbyllur, por duke u hapur. Dhe pikërisht për këtë arsye, betimi i një kryetari bashkie mysliman në ditën e parë të vitit 2026 nuk është thjesht një lajm, por një kapitull i ri në librin e madh të diversitetit amerikan.
