Nga Ben Andoni
E gjithë përpjekja antikomuniste e emigracionit shqiptar e fillon historinë e saj me mbledhjen e 12 gushtit të vitit 1948, kur përfaqësuesit nga delegacionet e ndryshme të partive politike antikomuniste, zhvilluan mbledhjen e Kajros, duke kërkuar bashkimin.
Në këtë mbledhje “Partia e “Legalitetit”, përfaqësohej nga Abaz Kupi, Hysen Selmani, Hiqmet Delvina, Sali Myftiu; “Partia “Balli Kombëtar”: Ali Bej Këlcyra, Abaz Ermenji, Koço Muka, ndërsa “Partia “Blloku Indipendent”: Mustafa Kruja, Ernest Koliqi, Nexhmedin Qerolli, kurse “Partia “Grupi i Kosovës”: Bajazit Buletini dhe Xhafer Deva.
Ideja e tyre ishte bashkimi i forcave antikomuniste dhe shikime i planeve që do të bënin në të ardhmen.
Deri më atëherë, të gjithë të arratisurit u bashkuan në kampet italiane. Balli Kombëtar ishte partia që kishte më së shumti anëtarë, por edhe që ishte më institucionale. Të 200 anëtarët e saj nuk patën asnjë mëdyshje për drejtimin, që e do e bënin dhe në emigracione Mit’hat Frashëri, Mehdi Frashëri, Hasan Dosti.
Ndërkohë, që organizimet ballistët shtriheshin edhe në Greqi, ku ata patën organizatën “Grushti Ballist”, drejtuar nga Abaz Ermenji, Hamit Matjani etj. Këtyre ose më saktë forcimit të tyre u përballeshin grupimi i Egjiptit por nën idenë e Monarkisë, që drejtohej nga Abaz Kupi, Zenel Shehu etj., të cilët madje e rithemeluan “Partinë e Legalitetit” në emigracion. Peizazhi antikomunist shtohej me Fiqiri Dinoja, ish-Kryeministër i Qeverisë së Regjencës, që krijoi një degë në Itali.
Në fakt, nuk mbaronte këtu. Krerët nacionaliste anti-komuniste, si Kol Bib Mirakaj (ish-Ministër i Brendshëm i Qeverisë së Regjencës), Ernest Koliqi dhe Ismail Vërlaci, krijuan partinë “Blloku Indipendent”. Seit Kryeziu dhe një grup të arratisurish nga familje të njohura shqiptare, që nuk donin të kishin të bënin me ta krijuan grupimin “Partia Katundare”. Kjo nismë, u pasua nga krijimi i partisë “Grupi i Kosovës”, me drejtues Xhafer Devën.
Planet e tyre ishin afatshkurtëra por edhe afatgjata: Fillimisht krijimi i organizatave politike, me krijimin e kushteve ekonomike, e pastaj luftës për përmbysjen e pushtetit të Enver Hoxhës. Në fillim, Perëndimi ishte shumë aktiv, por edhe i bindur se sistemi komunist do të shkërmoqej në hallkat më të dobëta, ku njëra konsiderohej Shqipëria.
Por bilanci i luftës së tyre do të jetë tragjik, jo thjesht prej tradhtive dhe punës së madhe të Sigurimit, por edhe nga fakti se mërgimtarët politikë u përçanë keqazi. Kështu nga “Balli Kombëtar” lindën plot 34 grupe dhe 21 forca që ishin parti balliste kundërshtare. Lufta e pareshtur mesveti i bëri shumë nacionalistë që ta shikonin të vërtetën në sy, pra që përpjekjet ishin të kota, sepse sherri ishte shumë thellë.
Ëndrra për një projekt të përbashkët nën ide dhe synime, u prishën që me bjerrjen e punës së lëvizjes “Komiteti Shqipëria e Lirë”. Kjo disfatë krijoi konflikte deri edhe përçarje të përgjakshme brenda gjirit të Partisë “Balli Kombëtar”. Puna arriti deri aty sa idhulli por edhe fryma e vërtetë e partisë Mit’hat Frashëri nuk e respektonin shumë. Ai arriti që të mos kishte më autoritetin e duhur prej një luftë të madhe si nga brënda dhe jashtë Ballit.
Ballistët filluan të bëjnë fraksionet. Akuzat si tradhtarë dhe spiunë të komunistëve do të ishin të zakonshme mes tyre. Lufta mori jetë më tej kur Mit’hat Frashëri, në rrethana ende të panjohura, u gjet i vdekur në një hotel, në New York dhe për këtë vdekje, nuk u dha asnjë version i saktë.
Edhe ai deri më atëherë u akuzua si spiun i Sigurimit dhe madje edhe KGB,-së që me anë të Kim Filbit ndihu maksimalisht komunistët shqiptarë për eliminimin e shumë krerëve të emigracionit politik, që arriti kulmin me dekonspirimin e shumë nacionalistëve të rinj dhe desantimin e shumë grupeve të armatosura, të cilat dërgoheshin në Shqipëri deri në vitin 1956.
Në fakt, duket theksuar se vdekja misterioze e Mit’hat Frashërit i dha dërrmën Ballit Kombëtar. Fillimisht pas përleshjeve mes vete, që shpesh ishin edhe fizikisht, Partia “Balli Kombëtar” u nda në dy pjesë, ku grupi që menaxhohej nga Hasan Dosti, krijoi Partinë “Balli i Ri Kombëtar”, ndërsa ai tjetri, i cili drejtohej nga Ali Bej Këlcyra, bëri Partinë “Balli i Vjetër Kombëtar”. Por edhe këtu nuk mbaruan problemet dhe Hasan Dosti ndryshoi emrin e partisë që drejtonte, nga Partia “Balli i Ri Kombëtar”, në “Partia Agrare Demokratike e Ballit Kombëtar”.
Në këtë kohë, në të gjithë botën, kronikat regjistrojnë plot 21 parti të tjera balliste, që dolën nga drejtuesit edhe anëtarësia e partisë “Balli Kombëtar”. Ato ishin në Itali, Greqi, Gjermani, Francë, Angli, Austri, por edhe jashtë kontinentit në Egjipt, Australi, Amerikë etj. Për fat të keq, energjia e humbur në këto përpjekje e dha mesazhin kur Sigurimi arriti t’i përçajë edhe më keq akoma, teksa nacionalistët vazhduan ta luftonin komunizmin vetëm me propagandë dhe urrejtje.
Më shumë se luftën për idealin e shporrjes së komunistëve ballistët treguan interesa të vogla, që veçanërisht i bëri dëm idesë së tyre, por që ia uli edhe më shumë imazhin para mërgatës politike.
Në vite, imazhi i tyre në emigracion do të binte aq keq, saqë jo vetëm u shpërndanë në shtete të ndryshme duke kërkuar të mbyllnin jetën, larg telasheve me njëri-tjetrin, por edhe mbetën të parespektuar, megjithëse ishte formacioni më i organizuar shqiptar.
