Rritja e fortë e çmimeve të arit dhe metaleve të çmuara tregon një zhvendosje globale të kapitalit, ndërsa dollari humbet rolin tradicional si aset strehë dhe Europa përballet me rrezik, por edhe me një mundësi historike.
E matur në dollarë, euroja është forcuar me rreth 15% gjatë vitit që nga rikthimi i Donald Trump në pushtet, ndërsa paundi britanik ka shënuar një rritje më të moderuar. Jeni japonez, pas disa luhatjesh, është kthyer afërsisht në të njëjtin nivel si një vit më parë. Tregues të tillë do ta bënin vitin e parë të mandatit të dytë të Trump të dukej i zakonshëm, nëse nuk do të ishte për një zhvillim tjetër shumë më domethënës.
Ari, i matur gjithashtu në dollarë, është rritur me 91% brenda një viti. Platini ka shënuar një rritje prej 170%, ndërsa argjendi një rritje rekord prej 266%. Lëvizje të ngjashme janë vërejtur edhe te metalet industriale si litiumi dhe bakri. Këto shifra tregojnë se dollari, ndonëse i qëndrueshëm kundrejt euros krahasuar me dhjetë vjet më parë, po humbet vlerë me shpejtësi ndaj aseteve reale.
Sipas analistëve, investitorët globalë po kërkojnë gjithnjë e më shumë asete të qëndrueshme për t’u mbrojtur nga pasiguria gjeopolitike dhe institucionale. Shtetet e Bashkuara nën drejtimin e Donald Trump nuk po tërhiqen nga skena globale, por po ndryshojnë mënyrën e ushtrimit të lidershipit, duke vënë në pikëpyetje sistemin e aleancave, institucionet dhe rregullat që vetë kanë ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore.
Politikat tregtare agresive, presioni ndaj Rezervës Federale dhe një deficit vjetor prej afro dy mijë miliardë dollarësh po dëmtojnë besimin afatgjatë te ekonomia amerikane. Ekonomistja Gita Gopinath paralajmëron se tarifat doganore, në perspektivë, mund të frenojnë rritjen dhe investimet në SHBA, ashtu si Brexit-i ndikoi negativisht në ekonominë britanike.
Zhvendosja nga dollari ka edhe një shpjegim praktik: asetet likuide në dollarë kapin mbi 100 mijë miliardë dollarë në shkallë globale, ndërsa tregu i arit vlerësohet në rreth 37 mijë miliardë. Edhe një dalje e vogël kapitali nga dollari mjafton për të shkaktuar rritje të forta të çmimeve të metaleve të çmuara. Në rastin e argjendit, tregu është edhe më i vogël, ndaj lëvizjet e kapitalit kanë efekt edhe më të madh.
Një sinjal shqetësues për sistemin financiar është fakti se, për herë të parë në vitin 2025, dollari është dobësuar gjatë momenteve të krizës, në vend që të forcohej si aset strehë. Ndërkohë, pjesa e dollarit në rezervat valutore të bankave qendrore globale, dikur rreth 60%, dyshohet se ka rënë tashmë nën 50%.
Për Europën, kjo situatë paraqet rrezik, pasi një dollar më i dobët e bën më të shtrenjtë eksportin drejt një pjese të madhe të ekonomisë botërore. Por njëkohësisht, është edhe një mundësi strategjike: hedhja në treg e një eurobondi të përbashkët prej të paktën një mijë miliardë eurosh për investime në mbrojtje, teknologji, inteligjencë artificiale dhe lëndë të para kritike mund ta forconte rolin e euros në sistemin financiar global.
