Nëse – siç duken gjasat – Maqedonia i bashkohet NATO-s, interesat e Rusisë do të pësojnë një tjetër goditje, ndërsa politika e Serbisë e neutralitetit ushtarak do të vihen nën presion të mëtejshëm.
Nga Milan Simurdic
Në samitin e saj të fundit në Bruksel javën e kaluar, NATO ftoi Maqedoninë të fillojë negociatat e anëtarësimit. Pasi të pranohet, me një emër të ri dhe me një kushtetutë të ndryshuar, do të bëhet anëtarja e 30-të e aleancës ushtarako-politike.
Ndryshe nga BE-ja, e cila duket gjithnjë e më jo në favor të zgjerimit të mëtejshëm në Ballkan, nuk ka lodhje zgjerimi në Aleancën e Atlantikut, pavarësisht të gjithë trazirave të saj të brendshme dhe të jashtme.
Edhe pse të dy organizatat kanë pothuajse anëtarësim të njëjtë, BE-ja është në tkurrje – me Britaninë në largim – ndërsa NATO-ja është akoma në ekspansion.
Njëzet e pesë vjet që nga shpërbërja e Jugosllavisë, peizazhi gjeostrategjik i rajonit, i njohur historikisht për politikën e tij jo të harmonizuar, ka ndryshuar në mënyrë dramatike.
Sllovenia ishte e para që iu bashkua aleancës në vitin 2004, e ndjekur nga Shqipëria dhe Kroacia në 2009 dhe Mali i Zi në vitin 2017.
Pas ftesës së NATO-s për Maqedoninë, ato që mbetet në rajon janë raste disi më të “vështira” – Bosnje dhe Hercegovina, Serbia dhe Kosova.
Dy të parat janë të vështira për shkak të lidhjeve historike midis serbëve dhe rusëve; kjo e fundit për shkak të statusit të pazgjidhur të Kosovës dhe marrëdhënieve me Serbinë.
Më 10 korrik, përpara Samitit të NATO-s në Bruksel, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg ndërkohë këmbënguli se ftesa që iu bë Maqedonisë “nuk do të ndryshonte marrëdhënien tonë me Serbinë”.
Kjo tregoi se NATO është e ndërgjegjshme për implikimet rajonale të zgjerimit të saj në Ballkan dhe për ndjeshmërinë e marrëdhënieve të saj me Serbinë pas fushatës ushtarake të aleancës në vitin 1999 kundër objektivave ushtarake serbe, të ndërmarra për të ndalur luftën në Kosovë.
Anëtarësimi i Maqedonisë, ose i një Maqedonie të Veriut të ardhshme, nuk do të ndryshojë qëndrimin e NATO-s ndaj Serbisë, theksoi një zyrtar i lartë i aleancës.
Nga ana tjetër, një çështje akoma më e rëndësishme për Beogradin është nëse zgjerimi i NATO-s deri në kufijtë e tij do ta detyrojë Serbinë të ndryshojë qëndrimin e vet ndaj aleancës dhe gjeopolitikës së rajonit.
Duhen marrë parasysh disa aspekte të një përgjigjeje të mundshme.
Peizazhi i menjëhershëm përreth Serbisë, me siguri do të ndryshojë. Në terma të përgjithshëm, krahu jugor i aleancës do të përforcohet, me numrin e mosmarrëveshjeve duke u pakësuar dhe çadrën e NATO-s që bëhet gjithnjë e më e madhe. “Boshllëku i sigurisë” do të tkurret.
Maqedonia, si anëtare e NATO-s, jo vetëm që do të marrë pjesë në formimin e politikës së saj dhe në aktivitetet e saj ushtarake, por do të jetë gjithashtu një lojtar i rëndësishëm rajonal i përfshirë në zhvillimet mbi Kosovën – çështja më sfiduese për Serbinë kur bëhet fjalë për sigurinë.
Integrimi i Maqedonisë (me komunitetin e saj të madh shqiptar) në aleancë do të thotë gjithashtu se “faktori shqiptar” do të integrohet më plotësisht në NATO, gjë e cila do të ketë një ndikim dhe do t’i kushtojë më shumë rëndësi marrëdhënieve të NATO-s me Beogradin.
Pas integrimit të Shqipërisë, dhe së fundmi të Maqedonisë, Kosova do të mbetet jashtë aleancës – por me një trajektore që çon drejt integrimit të saj dhe me NATO-n tashmë të pranishme atje në një masë të konsiderueshme, ushtarake dhe politike.
Kjo nuk nënkupton krijimin e një “Shqipërie të Madhe” brenda NATO-s. Përkundrazi, anëtarësimi i Maqedonisë në NATO është një mënyrë për të eliminuar këtë koncept nga lojërat politike rajonale.
Ky ndryshim rajonal do të lërë më pak hapësirë që Serbia të vazhdojë të ndjekë politikën e saj të neutralitetit ushtarak në afat të gjatë.
Për momentin, neutraliteti do të mbetet pjesë e narrativës zyrtare të Serbisë. Por, në realitet, do apo jo ajo, Serbia po i afrohet NATO-s.
Neutraliteti ushtarak i deklaruar i Serbisë është vetëm një deklaratë politike. Pa këtë politikë të formuluar në kushtetutën e vendit dhe në traktatet e saj ndërkombëtare, të cilat do të garantonin zbatimin e saj të qëndrueshëm, kjo politikë nuk ka peshë specifike. As nuk është një pengesë e besueshme.
Fakti që politika është përcaktuar në draftin e ri të strategjisë së sigurisë kombëtare të Serbisë është vetëm me rëndësi simbolike. Siguria euro-atlantike mbi rajon mbetet e rëndësishme për ruajtjen e paqes këtu.
Në këto rrethana, mund të thuhet se Serbia po shijon një udhëtim të lirë nga NATO-ja sa i përket sigurisë së jashtme të menjëhershme (për shembull, mbi migracionin, terrorizmin dhe sigurinë e energjisë) pasi ajo mund të mbështetet në zgjerimin e rrethit të sigurisë të NATO-s për të pasur një ndikim vendimtar në situatën në kufijtë e saj.
Personeli ushtarak i Serbisë dhe ekspertët e shohin këtë më qartë sesa politikanët.
Por në rastin e Serbisë, politikat ne përshtatshme në lidhje me zgjerimin e NATO-s dhe BE-së nuk janë të zbatueshme.
Argumenti se bashkimi me NATO-n është një biletë për në BE është absolutisht kundërproduktive në këtë rast, pasi ai drejtpërdrejt është në dobi të të gjithë kundërshtarëve të integrimit europian dhe euroatlantik të Serbisë si brenda dhe jashtë vendit.
Një zgjidhje mund të jetë përqendrimi në përshpejtimin e procesit të integrimit europian dhe t çështja e NATO-s të lihet për në të ardhme.
Problemi këtu qëndron në lodhjen në rritje të zgjerimit të BE-së, e cila dukej qartë në takimet dhe konferencat e nivelit të lartë të mbajtura midis liderëve të BE-së dhe Ballkanit.
Së fundmi, disa vëzhgime interesante rreth marrëdhënieve dypalëshe midis Beogradit dhe Shkupit duhet të bëhen, pasi ato janë provë e lakmimit të qëllimeve të vendeve në Ballkan.
Lideri i ri maqedonas Zoran Zaev, i cili erdhi në pushtet për shkak të pakënaqësisë masive popullore ndaj regjimit të mëparshëm, po bëhet lider i preferuar i Perëndimit në rajon. Politika e tij shihet si një që sjell zgjidhje, jo konflikte të ngrira, duke e çuar rajonin përpara.
Konkurrenca midis liderëve të Ballkanit për dashamirësinë e Perëndimit nuk është gjithmonë e dukshme, por pa diskutim që vazhdon.
Deri së fundmi, presidenti Aleksandër Vuçiç i Serbisë ishte më i favorizuar. Tani, megjithatë, ekziston një përshtypje se Shkupit po i kushtohet më shumë vëmendje.
Disa lëvizje nga Beogradi në dy vitet e fundit – një propozim për të rishikuar njohjen e Maqedonisë, tërheqja e të gjithë stafit të ambasadës së Shkupit, aktivitetet e inteligjencës që nuk janë sqaruar – kanë kontribuar gjithashtu në një përkeqësim të mëtejshëm në marrëdhëniet dypalëshe.
Zhvillimet e fundit në Maqedoni, në veçanti zgjedhjet e fundit dhe mungesa e një reagimi të duhur nga Serbia për marrëveshjen historike midis Shkupit dhe Athinës që i dha fund mosmarrëveshjes “emrit”, sugjeruan se retorika e Serbisë për paqen dhe stabilitetin në rajon nuk mbështetet gjithmonë nga lëvizje të duhura.
Së fundmi, mbetet për t’u parë se si do të reagojë Moska ndaj zgjerimit të mëtejshëm të NATO-s në Ballkan – duke pasur parasysh deklaratën e ambasadorit rus në Shkup, i cili paralajmëroi Maqedoninë se, duke iu bashkuar NATO-s, ajo po e bënte veten një objektiv legjitim.
Politika “4N” e Rusisë, që synon mbajtjen e katër shteteve të Ballkanit – Serbi, Maqedoni, Malin e Zi dhe Bosnjën – ka dështuar qartazi.
Do të jetë interesante të shohim se çfarë do të sjellë këtë vjeshtë në Serbi presidenti rus Vladimir Putin, kur do të zhvillohet vizita e tij e lajmëruar në Beograd – dhe nëse Rusia është në gjendje të ndryshojë ose të ngrijë tendencat aktuale.(birn)
