Franca, Mbretëria e Bashkuar, Australia, Kanadaja dhe Portugalia kanë njohur zyrtarisht Shtetin e Palestinës. Ky hap historik erdhi në prag të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, që shënon sesionin e saj të 80-të.
Vendimi i Londrës është veçanërisht simbolik, duke pasur parasysh rolin historik të Britanisë në krijimin e Izraelit me Deklaratën Balfour (1917) dhe periudhën e administrimit të Palestinës nën mandat britanik (1922–1948).
Reagimi i Izraelit
Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, deklaroi menjëherë:
Kjo nuk do të ndodhë… Nuk do të krijohet një shtet palestinez në perëndim të Jordanit!
Njohja e Palestinës nga këto vende sfidon drejtpërdrejt politikën izraelite dhe për pasojë edhe atë të SHBA-ve, për të minimizuar idenë e një shteti palestinez dhe për ta reduktuar konfliktin në një çështje kryesisht humanitare.
Cilat vende kanë njohur ose po njohin Palestinën?
Sipas Presidencës Franceze, Andorra, Belgjika, Luksemburgu, Malta dhe San Marino do t’i bashkohen këtij hapi madhor. Ky është një ndryshim historik, vende perëndimore që më parë kërkonin negociata me Izraelin, tani po i japin dritën jeshile Palestinës.
Pozicioni i SHBA-ve
Shtetet e Bashkuara kundërshtojnë fuqishëm njohjen, duke argumentuar se do të ishte një “shpërblim” për Hamasin ndërsa lufta në Gaza vazhdon. Që nga 7 tetori 2023, Izraeli dhe Washingtoni përdorin Hamasin si pretekst për të bllokuar çdo hap për një shtet palestinez apo iniciativa të tjera për të drejtat palestineze.
Statistika globale
Kjo javë mund ta rrisë numrin e vendeve që njohin Palestinën në 147 nga 193 anëtarë të OKB-së:
Amerika: 35 vende – të gjitha përveç SHBA-ve dhe Panamasë.
Europa: 48 vende – përjashtime të dukshme janë Gjermania, Italia, Greqia, Danimarka, Finlanda, Austria, Holanda, Zvicra, Çekia, Kroacia, Estonia, Lituania, Letonia dhe Moldavia.
Lindja e Mesme: 13 vende
Azia: 29 vende – përveç Japonisë, Mianmarit dhe Singaporit
Kontinenti i Australisë: 14 vende – Zelanda e Re nuk ka vendosur ende
Afrika: 54 vende – përveç Kamerunit dhe Eritresë.
Çfarë do të thotë njohja e Palestinës
Territori i Palestinës ishte nën mandat britanik nga 1922 deri në 1948-ën, kur u krijua Izraeli pas planit të OKB-së për ndarjen e tokës në dy shtete. Izraeli shpalli pavarësinë, ndërsa Shteti Palestinez nuk u krijua kurrë.
Sot, Palestina është një “shtet në tentativë”, që nuk kontrollon kufijtë, hapësirën ajrore apo kryeqytetin e pretenduar, Jerusalemin lindor, të gjitha nën kontroll izraelit.
Përfitimet diplomatike
Njohja nuk krijon menjëherë shtetin, por i jep Palestinës një liri më të madhe për të vepruar në arenën ndërkombëtare. Ajo mund të përfshijë:
-Kundërshtimin e kolonive izraelite dhe shtrirjen e tyre
-Përcaktimin e kufijve dhe marrëveshjeve të sigurisë
-Kërkimin e të drejtave të refugjatëve palestinezë
-Ankesat në OKB dhe gjykatat ndërkombëtare kundër Izraelit për okupimin dhe luftën në Gaza
-Lëvizje më të lirshme në territor, qasje në burime dhe rindërtim pas shkatërrimeve të luftës
Megjithatë, situata mbetet komplekse: Izraeli vazhdon të refuzojë njohjen dhe ka premtuar të intensifikojë ndërtimin e kolonive
Zgjidhja me dy shtete
Nënkupton ndarjen e territorit në dy vende, Izrael dhe Palestinë, me Palestinën në Bregun Perëndimor dhe Rripin e Gazës, bazuar përafërsisht në kufijtë para luftës izraelito-arabe të 1967-s, dhe Jeruzalemin lindor si kryeqytet. Të dy shtetet do të jetojnë pranë njëra-tjetrës dhe do të njihen ndërkombëtarisht.
Presidenti Macron e lidhi këtë mundësi me lirimin e pengjeve, largimin e Hamasit nga pushteti dhe mundësinë që të dy shtetet të jetojnë në paqe.
Çfarë ndodh me Izraelin?
Në terren, situata nuk ndryshon: Izraeli kontrollon ende Bregun Perëndimor, kufijtë e Gazës dhe Jeruzalemin Lindor. Por në nivel diplomatik dhe juridik, njohja ka peshë të madhe.
Presion diplomatik: Izraeli duket gjithnjë e më i izoluar, madje edhe ndaj aleatëve tradicionalë si Mbretëria e Bashkuar dhe Kanadaja.
Rrezik juridik: Njohja fuqizon Palestinën për të çuar çështje kundër Izraelit në gjykata ndërkombëtare si Gjykata Penale Ndërkombëtare dhe Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë. Edhe nëse vendimet nuk janë detyruese, ato rrisin kostot politike dhe reputacionale të Izraelit.
Humbje simbolike: Çdo njohje e re sfidon argumentin izraelit se Palestina nuk është e gatshme ose legjitime. Kjo e vështirëson për Izraelin të bindë komunitetin ndërkombëtar se një shtet palestinez është i parakohshëm ose i parealizueshëm.
