WASHINGTON (CNN) – Ajo që vetëm një javë më parë u cilësua nga Presidenti Trump si një propozim “i realizueshëm” për t’i dhënë fund dekadave të armiqësisë me Iranin, sot po shpërbëhet nën peshën e kërkesave maksimaliste dhe realiteteve të reja gjeopolitike. Ndërsa bota priste një nënshkrim historik, analiza e sotme tregon se hendeku midis Uashingtonit dhe Teheranit nuk ka qenë kurrë më i madh, duke e lënë rajonin në buzë të një humnere ekonomike dhe ushtarake.
Hormuzi si levë e re presioni
Ndryshe nga viti 2015, kur administrata Obama u fokusua pothuajse ekskluzivisht te pasurimi i uraniumit, kriza e vitit 2026 ka një epiqendër të re: Ngushticën e Hormuzit. Irani nuk kërkon më thjesht heqje sanksionesh; ai po kërkon rishkrimin e rregullave të lundrimit global. Propozimi i tyre për të vendosur taksa mbi naftën që kalon nëpër këtë pikë strategjike ka goditur si rrufe tregjet globale, duke e detyruar administratën Trump të zgjedhë midis një marrëveshjeje që do të ulte çmimet e karburantit në shtëpi, ose pranimit të një poshtërimi strategjik ku Irani kontrollon rubinetin e energjisë botërore.
Hije mbi trashëgiminë e Obamës
Analistët e CNN vërejnë se krahasimi me marrëveshjen JCPOA të vitit 2015 është i pashmangshëm, por i dëshpëruar. Aty ku Obama ndërtoi një strukturë inspektimi fizik dhe diplomaci të ngadaltë shumëpalëshe, Trump po tenton një “goditje të shpejtë” diplomatike. Strategjia e re amerikane zëvendëson inspektorët e OKB-së me monitorim satelitor të fuqizuar nga Inteligjenca Artificiale dhe kërcënimin e goditjeve të menjëhershme ajrore. Kritikët thonë se ky është një bixhoz i rrezikshëm: nëse teknologjia dështon ose nëse Irani fsheh lëvizjet e tij, bota mund të zgjohet me një Iran bërthamor brenda natës, pa asnjë roje në terren për ta ndaluar.
Sipas burimeve brenda Shtëpisë së Bardhë, vetë administrata është e ndarë. Nga njëra anë, pragmatistët si Kushner dhe Witkoff po shohin mundësinë për një stabilitet ekonomik që do të ndihmonte fushatën zgjedhore. Nga ana tjetër, “skifterët” si Sekretari i Shtetit Marco Rubio po bllokojnë çdo lëshim që do t’i jepte Iranit legjitimitet mbi ujërat ndërkombëtare. Kjo përçarje po e bën pozicionin amerikan të duket i paqëndrueshëm (wobbly) në sytë e aleatëve dhe armiqve.
Me mbi 900 paund uranium të pasuruar që qëndrojnë ende në depot iraniane dhe çmimet e naftës që po fluturojnë, analiza e CNN konkludon se koha për një “marrëveshje të artë” mund të ketë kaluar. Irani ka mësuar se kontrolli i Hormuzit është më i vlefshëm se çdo premtim diplomatik, ndërsa Uashingtoni po zbulon se as presioni maksimal dhe as diplomacia e shpejtë nuk po arrijnë të zhbëjnë realitetin e ri të një Lindjeje të Mesme që po del nga kontrolli i SHBA-së.
