Nga Thoma Gëllçi
Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë ndërtuar reputacionin e tyre si një fuqi globale jo vetëm përmes fuqisë ekonomike dhe ushtarake, por mbi të gjitha përmes vlerave dhe institucioneve që mishërojnë demokracinë, drejtësinë dhe të drejtat e njeriut. Amerika është bërë shembulli par excellence i një sistemi demokratik të bazuar në ndarjen e pushteteve, në sundimin e ligjit dhe në një shërbim civil të pavarur. Këto parime janë të rrënjosura në Kushtetutën e SHBA-së, që e vendos qeverisjen mbi bazat e kontrollit dhe balancave, duke mbrojtur demokracinë nga abuzimi i pushtetit.
Preambula e Kushtetutës thekson nevojën për të krijuar një “qeveri të drejtë” dhe për të siguruar “bekimin e lirisë” për të gjithë. Kjo kërkesë nënkupton një qeverisje të bazuar në meritokraci dhe në zbatimin e ligjit, ku emërimet dhe vendimet ekzekutive duhet të reflektojnë përkushtimin ndaj interesit publik dhe jo ndaj interesave personale apo politike. Historia amerikane ka dëshmuar se kjo qasje është thelbësore për ndërtimin dhe ruajtjen e një demokracie funksionale, ku qytetarët ndihen të përfaqësuar dhe ku institucionet mbrojnë barazinë para ligjit.
Sidoqoftë, zhvillimet e fundit kanë ngritur pikëpyetje serioze për mënyrën se si administrata e ardhshme e presidentit të zgjedhur Donald Trump do të përmbushë këto parime. Deklarata e tij për “Ta bëjmë Amerikën përsëri madhështore” ngjall pritshmëri të larta për një përqendrim në mirëqenien kombëtare dhe rikthimin e ndikimit amerikan në botë. Megjithatë, disa nga vendimet e tij për emërimet në poste kyçe diplomatike dhe ekzekutive kanë nxitur shqetësime për nepotizmin dhe mungesën e meritës.
Për shembull, emërimi i Charles Kushner, një donator i madh i fushatës Trump dhe krushku i tij, si ambasador në Francë, apo i të dashurës së djalit të tij si ambasadore në Greqi, krijon perceptimin se vendimet nuk bazohen në përvojën diplomatike apo aftësitë profesionale. Donald Trump ka emëruar disa donatorë të fushatës së tij për poste në kabinet. Në veçanti, Scott Bessent, drejtues i një fondi investimesh dhe donator, është përzgjedhur për postin e Sekretarit të Thesarit. Linda McMahon, e cila më parë ka drejtuar Administratën për Bizneset e Vogla dhe ka mbështetur financiarisht Trump-in, është nominuar për Sekretare të Arsimit. Gjithashtu, Brooke Rollins, ish-shefe e politikave të brendshme dhe aleate e Trump-it, është nominuar për Sekretare të Bujqësisë. Këto emërime pasqyrojnë modelin e Trump-it për të shpërblyer mbështetësit dhe donatorët besnikë brenda administratës së tij.
Këto emërime, bashkë me zgjedhjen e individëve të tjerë të lidhur ngushtë me interesat personale apo politike të presidentit të zgjedhur, rrezikojnë të dëmtojnë reputacionin e diplomacisë amerikane, e cila historikisht ka qenë një mjet për promovimin e vlerave demokratike dhe sundimit të ligjit.
Historikisht, Amerika ka qenë kampione e meritokracisë, duke ofruar shembullin e një drejtësie të pavarur dhe të një shërbimi civil që nuk lëkundet nga ndryshimet politike në Washington. Roli i ambasadorëve amerikanë në botë ka qenë të reflektojnë vlerat e një qeverisjeje të ndershme, të bazuar në parime dhe jo në privilegje personale. Emërime të tilla, të motivuara nga interesa financiare apo familjare, jo vetëm që sfidojnë këtë traditë, por gjithashtu minojnë mesazhin që Amerika dërgon në botë për qeverisjen e drejtë dhe luftën kundër korrupsionit.
Në aspektin kushtetues, këto vendime mund të konsiderohen në kundërshtim me frymën e ndarjes së pushteteve dhe mbikëqyrjes ekzekutive. Emërimet në poste publike duhet të jenë në përputhje me nenin II të Kushtetutës, i cili i jep presidentit autoritetin për të emëruar ambasadorë dhe zyrtarë të tjerë me “këshillën dhe miratimin e Senatit”. Por ky proces supozohet të bazohet në një analizë të aftësive dhe meritave të individëve dhe jo në lidhjet e tyre personale apo donacionet politike.
Për më tepër, praktika e emërimeve të tilla rrezikon të dëmtojë edhe vetë parimin e demokracisë. Nëse qytetarët e perceptojnë se qeverisja është bërë monopol i një elite të privilegjuar dhe se merita ka humbur rëndësinë e saj, kjo mund të sjellë një humbje të besimit te institucionet dhe te vetë sistemi demokratik. Si mund të jetë Amerika kampione e meritokracisë dhe qeverisjes së mirë, nëse brenda saj këto parime sfidohen?
Nga ana tjetër, Vendimi i Presidentit Biden për të falur plotësisht dhe pa kushte djalin e tij, Hunter Biden, ka nxitur një debat të madh mbi etikën dhe ndikimin politik në drejtësi. Kjo falje, e cila mbulon çdo krim federal nga viti 2014 deri në vitin 2024, vjen pas deklaratave të mëparshme të presidentit se nuk do të ndërhynte në çështjen ligjore të djalit të tij. Megjithatë, përballë akuzave për përndjekje politike të Hunter-it, Biden duket se ka ndryshuar qëndrim.
Kritikët e këtij akti argumentojnë se falja dëmton besimin në sistemin e drejtësisë dhe krijon një precedent të rrezikshëm ku lidhjet familjare mund të ndikojnë në zbatimin e ligjit. Në anën tjetër, mbështetësit thonë se kjo ishte një masë për të kundërshtuar atë që ata e konsiderojnë një përndjekje të motivuar politikisht.
Ky vendim ngre pyetje të mëdha jo vetëm mbi drejtësinë dhe barazinë para ligjit, por edhe mbi perceptimin publik të rolit të presidentit në mbrojtjen e integritetit të institucioneve demokratike. A duhet një president të vendosë familjen përpara parimeve të drejtësisë, apo duhet të ruajë neutralitetin, edhe nëse kjo çon në pasoja të rënda për të afërmit e tij? Ky debat do të vazhdojë të jetë një pikë kyçe në diskursin publik amerikan.
Në fund, pyetja mbetet: a bëhet Amerika madhështore kështu? Nëse Trump dëshiron të rikthejë madhështinë e Amerikës, atëherë ai duhet të kujtojë se fuqia e saj historike nuk buron vetëm nga ekonomia apo ushtria, por mbi të gjitha nga aftësia për të udhëhequr me shembull. Një Amerikë e madhe është një Amerikë që ruan integritetin e saj demokratik, ndjek parimet e drejtësisë dhe meritës, dhe mbetet një shembull frymëzues për botën. Çdo devijim nga këto parime rrezikon jo vetëm të minojë demokracinë brenda vendit, por edhe të zbehë ndikimin dhe respektin global që Amerika ka ndërtuar për dekada të tëra.
