Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi çuan rezistencën e armatosur drejt çlirimit dhe çlirimin drejt shtetformimit. Vendimi në Hagë tregon se të fitosh luftën nuk e garanton paqen. Paqja nuk qënka dhe aq e thjeshtë për t’u garantuar. Ka nevojë për aleanca ndërkombëtare, institucione të forta, dokumentim të së kaluarës dhe sigurisht, drejtësi të besueshme. Gati tre dekada më vonë, sot, Kosova ka dalë përsëri të luftojë, por në fronte të ndryshme dhe më komplekse nga ajo e para.

Në fakt, vendimi, edhe pse mizor, i shpalli ata heronj për së dyti, duke i bërë jo vetëm çlirimtarë, por dhe garantues të lirisë së Kosovës. Ky vendim ka rrëzuar të gjitha akuzat për krime kundër njerëzimit. Prokurorët perversë dështuan të vërtetonin se UÇK-ja kishte kryer sulme sistematike kundrejt popullatës civile. Çfarë e bën atë më të rëndësishëm është fakti që e veçon ligjërisht nga dhuna e organizuar dhe sistemike e ushtruar nga Serbia. Është momenti që Kosova ta mbrojë paralelisht këtë dallim në apel.

Zemërimi i popullit është diçka e natyrshme në këtë rast, pork y zemërim nuk duhet të shkojë përtej kufijve të Kosovës, aq më tepër drejt aleatëve si Shtetet e Bashkuara, NATO apo Bashkimit Europian. Kjo do dëmtonte më tej ata katë burra dhe vetë Kosovën, e cila sot më shumë se kurrë ka nevojë për aleatët e vet.

Liria nuk AKUZOHET!

Liria nuk GJYKOHET!

Liria nuk DËNOHET!

Le të bëjmë pak aritmetikën e vendimit krahasuar me vendimet ndaj agresorit. Dënimet për Thaçin, Krasniqin, Veselin dhe Selimin arrijnë gjithsej në 81 vite burg. Nga ana tjetër, pesë zyrtarë të lartë serbë e jugosllavë janë dënuar nga ICTY për krimet në Kosovë me 89 vite burgim. Pothuajse njësoj. Ndërkohë, një llogari më e gjerë na jep tjetër panoramë. Shqiptarët janë dënuar me 480 vite burg dhe serbët me 330 vite burg nga gjykata të ndryshme. Kjo i jep të drejtën të gjithë shqiptarëve të mendojnë se UÇK-ja deri tani ka mbajtur dhe po mban barrë më të madhe gjyqësore se vetë agresori ndaj të cilit luftoi.

Historia nuk NDRYSHOHET!

Historia nuk RISHKRUHET!

Historia nuk MOHOHET!

Çështja bëhet më serioze kur shqyrtohen precedentët e përfshirë në të njëjtën arkitekturë ligjore. Në rastin e Fatmir Limajt dhe Isak Musliut, ICTY pranoi faktin se të ndaluarit ishin trajtuar mizorisht, torturuar dhe më pas ishin vrarë, por hodhi poshtë pretendimin e akuzës për ekzistencën e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale që synonte burgosjen dhe vrasjen e serbëve bashmë me ata që u konsideruan si bashkëpunëtorë shqiptarë. Për pasojë Limaj dhe Musliu u shpallën të pafajshëm ndërsa Haradin Bala u dënua me 13 vite burgim.

Rasti i Ramush Haradinajt ndoqi një logjikë të ngjashme. Krimet në Jabllanicë u vërtetuan dhe prokurorët pretenduan të njëjtat akuza si më lart, por përfshirja e Haradinaj në ato krime mbari e pavërtetuar. Haradinaj dhe Idriz Balaj u liruan nga akuzat, ndërsa dhomat e specializuara dhanë 6 vjet për Lahi Brahimaj, 15 vjet për Sali Mustafën dhe 13 vjet për Pjetër Shalën, pasi gjykata për këtë të fundit shprehu se dënimi fillestar për prej 18 vitesh ishte jashtë proporcionit të arsyeshëm me raste të krahasueshme.

Pra, për të njëjtat raste precedenti ligjor ekziston dhe qënka përdorur. Sepse një gjykatë serioze, merr gjithmonë parasysh edhe precedentët. Gjykata dhe trupi gjykues duhet t’u japë shpjegim shqiptarëve se pse kur i njëjti konflikt dhe të njëjtat kategori viktimash po prodhojnë vendime rrënjësisht të ndryshme.

Pse precedentët që përfshijnë të njëjtat akuza u lanë jashtë arsyetimit të gjyqtarëve? Mos ndoshta kjo gjykatë i konsideron të padrejta ato vendime?

Kosova bashkë me Shqipërinë duhet ta hetojë këtë çështje me qetësi dhe me këmbëngulje ligjore.

Të nesërmen e vendimit, drita e diellit nxorri zbuluar dobësinë institucionale e Kosovës. Edhe pse pati reagime individuale nga kryeministri, Kryetari i Kuvendit dhe partitë politike shqiptare, Parlamenti nuk u thirr në seancë të jashtëzakonshme, të paktën për të formuluar dhe miratuar një qëndrim të përbashkët që dënon vendimin. Të kundërtën bëri Parlamenti i Shqipërisë, i cili miratoi unanimisht një deklaratë të përbashkët duke e dënuar vendimin si thellësisht të padrejtë.

Në Kosovë, heshtje. Sa turp!

Këta politikanë u zgjodhën nga populli për të përfaqësuar zërin e tyre. Ata mbetën të papërfaqësuar për të paktën 48 orë nga ata që duhet të ishin në frontin e mbrojtjes së Kosovës. Populli kërkon reagim, njëzëri. Kështu që, të lënë mënjanë inatet përsonale dhe të bëjnë një deklaratë të përbashkët për ta shpërndarë në të gjitha kancelaritë dhe misionet diplomatike perëndimore. Të paktën si fillim, sepse kjo do ta vendoste qëndrimin e Kosovës në regjistrin ndërkombëtar dhe do t’u jepte përfaqësuesve diplomatikë një dokument zyrtar të qartë për qëndrimin dhe organizimin e tyre.

Lufta solli lirinë. Sot, paqja kërkon që Kosova të mbrojë atë liri me autoritetin e ligjit.

Leku rritet. Bashkë me të edhe nafta.

Euro dhe Dollari kapën rekorde të reja, sigurisht zbritëse.

E rëndësishme është që Leku po kap majat.

Patjetër që çmimet në rritje të naftës në bursat ndërkombëtare e shpjegojnë këtë rezultat, por llogaritja se si del çmimi në tabela mbetet enigmë.

FAKT: Më 19 qershor, kur Bordi i Transparencës ndaloi veprimtarinë, nafta kushtonte 176 lekë dhe benzina 166. Në më pak se tre muaj të dyja u rritën me 53 lekë ose 30% më shumë.

Aktualisht po përballemi me çmim të ri pa një tavan apo përllogaritje zyrtare që veçon kuotimet ndërkombëtare, kurset e këmbimit, taksat, kostot e importit dhe marzhet e kompanive.

Na u premtua se sa herë që çmimi do të arrinte në 200 lekë për litër do të ndërhynte Bordi. Me 22 korrik çmimi shkoi 206 lekë për litër. Pastaj u ul në 199 deri në 5 gusht dhe u rrit në 215 lekë me 14 gusht. Kjo rritje vazhdoi deri sot kur kemi arritur në 229 lekë për litër. Për 33 ditë radhazi çmimi i naftës ka qëndruar mbi 200 lekë për litër. Këto 33 ditë pa ndërprerje kërkojnë një përgjigje.

Heshtje!

Meqë nga Bordi nuk ka asnjë sinjal për ringjallje, po Autoriteti i Konkurrencës çfarë po bën? Nuk e di nëse e kanë vënë rë edhe ata që rrjetet më të mëdha të shitjes së karburantit me pakicë, kanë fiksuar çmimin në 229 lekë për litër. Mendoj se ky është një sinjal që kërkon shqyrtim të faturave të importit, datat e dërgesave, inventarët, kontratat dhe marzhet e kompanive gjatë kohës së ndryshimit të çmimeve.

Çdo qytetar do të u ishte mirënjohës nëse Autoriteti do të niste një hetim për këtë punë. Ose të paktën një kontroll që lidhet me koordinimin e e çmimeve mes kompanive. Në mars njoftoi se po mbante nën monitorim kompanitë e karburantit dhe kaq. Gjashtë muaj më vonë nuk kemi asnjë raport apo përfundim. Asnjë komunikim. Deri tani po paraqiten si një spektator i painteresuar që përfaqësohen vetëm me zyra dhe godina.

Kaq sa i përket mekanizmave institucionalë.

Një organ tjetër që mund t’i qajë hallin qytetarëve është opozita. Opozita ka folur. Më 3 prill. Që atëherë ky problem është përmendur si një problem periferik mes rreshtash deklaratash dhe nëpër dhëmbë gjatë debateve televizive,  që përsëriste të njëjtat propozime që bënë në prill.

Fjasko edhe këtu.

Kjo na kthen tek pyetja që po vazhdon të shmanget se çfarë dobie ka një Lek o fortë nëse përfitimet e tij nuk arrijnë kurrë deri të pompa e naftës?

Eksportuesit marrin më pak lekë për çdo euro të fituar, ndërsa familjet që mbështeten te remitancat marrin më pak lekë për çdo euro të dërguar në vend. Drejtuesit e automjeteve vazhdojnë të paguajnë 229 lekë për litër. Qeveria e kremton kursin e këmbimit si dëshmi të forcës ekonomike, ndërsa askush nuk po e thotë se kush e përfiton avantazhin e krijuar nga ky kurs.

Kur ky avantazh përthithet nga taksat, marzhet e pashpjegueshme dhe mosveprimi institucional, leku i fortë shndërrohet në një statistikë zyrtare me pak vlerë për qytetarin. Derisa të publikohet formula e plotë e çmimit dhe Autoriteti i Konkurrencës të japë llogari për gjashtë muaj monitorim të heshtur, çmimi i shfaqur në pompë do të mbetet gjykimi më i qartë i qytetarëve mbi vlerën reale ekonomike të monedhës së fortë të Shqipërisë.

Pushteti është një copë e madhe mishi dhe ata që e zotërojnë janë të njëjtët që e ruajnë, shpërndajnë dhe përdorin për të ruajtur pozicionin e vet. Ata që e synojnë duhet të kenë oreksin për të ushtruar autoritet dhe guximin për të marrë përgjegjësitë e asaj që vjen më pas. Aktualisht, protesta dëshiron të largojë një mishngrënës, por nuk lejon askënd të marrë drejtimin e saj. Mbi 100 ditë më vonë nuk ka qenë në gjendje të gjejë dikë në drejtim, qoftë edhe një vegjetarian, që mund të marrë përgjegjësitë e të nesërmes. Për pasojë, një mishngrënës vazhdon të mbetet në pushtet, ndërkohë, që vegjetarianët mbajnë të rrethuar tavolinën.

Por vegjetarianët nuk hanë mish.

Ashtu si çdo protestë, edhe kjo jona nisi me një pakënaqësi, siç është mbrojtja e Zvërnecit dhe shqetësimi se toka publike dhe zonat e mbrojtura po vihen në shërbim të interesave private dhe rrugës iu shtuan pakënaqësi të tjera, që refuzojnë qeverinë, opozitën dhe kërkohet ndryshim i sistemit politik aktual. Suksesi dhe vëmendja e ditëve të para krijoi mundësinë për të ngritur një kuvend transparent, që i hapte rrugën zgjedhjes së një ekipi koordinues e për pasojë zgjedhjen e një figure drejtuese me një program alternativ. Mbyllja e kësaj rruge lejoi që ky moment të kalonte.

Por protesta vazhdon.

Ngjarjet e fundit kanë ekspozuar edhe më tepër pasojat e këtij boshllëku. Filluan të bllokojnë hyrjen e Parlamentit, u shtynë me kordonin e policisë dhe nisën vezët, prapë. Këtë radhë me një ndryshim gjinor. Shumica janë gra dhe vajza që ndjekin gra dhe vajza të tjera duke i filmuar, akuzuar për hajdutëri dhe goditur automjetet me produkte ushqimore.

Ajo që meriton vëmendje në këtë rast është rasti i sulmit verbal ndaj Iris Luarasit me sloganin “ti nuk i përfaqëson gratë”. Në fakt, edhe pse Irisi ka një histori të gjatë publike në fushën e barazisë gjinore dhe mbrojtjes së të drejtave të grave, ajo nuk mund t’i përfaqësojë dot të gjitha grate, aq më tepër ato që e ndoqën. Kjo është e pamundur. Me këtë thirrje, aktivistet kanë vendosur veten në rolin perfaqësues të të gjitha grave. Thirrjet degraduan në akuzën monstruoze “vrasëse grash”.

Zgjedhja politike e dikujt, qoftë në kundërshtim me bindjet e tua, nuk të jep të drejtën të bërtasësh histerikisht akuza kaq të rënda, sidomos pa fakte.

Me këtë veprim, aktivistet emëruan veten gjyqtare se kush ka të drejtë të përfaqësojë gratë dhe kush jo. Sipas kësaj logjike, nëse nuk je to, nuk përfaqëson gratë. Pra, këto gra dhe vajza aktiviste paskan ekskluzivitetin e përfaqësimit të grave në Shqipëri. Situatën me Iris Luarasin e krijuan ato aktiviste që bërtasin për të drejtat e grave, pa asnjë bosht parimor mbi çështjet gjinore dhe që janë të gatshme të organizojnë protesta për të drejtat e grave dhe vajzave, të drejta që sakaq ekzistojnë, por që ato ende nuk e dinë. Në dijeninë time barazia gjinore nuk të licencon për sjellje të tilla dhe gjinia e agresorit nuk është ndonjë mandat që siguron më shumë të drejta.

Kjo mospërputhje zbulon një kuptim të shtrembëruar të aktivizmit gjinor. Gjinia nuk mund të kthehet në armë për bindjen politike të askujt. Në këtë formë kauza humb vlerën dhe kthehet në pronë private të grupit më të zhurmshëm.

Sa i përket vegjetarianëve të tjerë që kanë monopolizuar mikrofonin, mua më jep përshtypjen se janë një tufë kastravecash të paarritur në jetën personale dhe profesionale dhe indinjatën e tyre të përhershme e kanë kthyer në kapital. Më duket sikur aktivizmi i përditshëm i ushqen, u jep status dhe identitet. Deri tani ata kanë një audiencë, një armik dhe një rol, gjëra që jeta e mëparshme nuk ua ka dhënë.

Po kur të mbarojë protesta, çfarë do të bëjnë këta aktivistë? Çfarë do të përfaqësojnë kur vëmendja e kamerave të shkojë diku tjetër dhe publiku mos t’i mbajë më mend? Kjo lëvizje ka krijuar njerëz që duket se kanë nevojë për aktivizëm të përhershëm, sepse fundi i protestës mund të nënkuptojë fundin e rëndësisë së tyre. Ku do të shkojë ky frustrim i akumuluar, uria për njohje publike dhe turmat që duartrokasin çdo fyerje? Përgjigjja e këtyre pyetjeve, ndoshta shpjegon se ku e ka burimin i gjithë ky agresion.

Ndarja në grupime të ndryshme e bën më të qartë dështimin organizativ të protestës. Konkretisht dje, një palë mbeti para kryeministrisë dhe një tjetër bllokoi rrugën, ku u konfrontuan edhe me një qytetar, duke i goditur automjetin. Problemi shkon përtej këtij incidenti. Një lëvizje pa autoritet nuk mund të imponojë rregulla dhe aq më tepër të kontrollojë levizjet e turmave. Të gjithë flasin në emër të protestës, por askush nuk merr përgjegjësi për pasojat e saj.

Kjo është një revoltë gazelash që kanë ngatërruar liritë demokratike me sundimin e pyllit. Dhe gazelat kanë vetëm dy instikte: të kërkojnë bar të freskët dhe t’u arratisen grabitqarëve. Prandaj është në fund të zinxhirit ushqimor, sepse mbijetesën e siguron përmes shmangies dhe jo ballafaqimit. Pikërisht për këtë arsye, sot, disa gazela kanë filluar të përdorin liritë e tyre për të ulëritur dhe shpallur veten përfaqësues të të gjitha kafshëve, duke u sjellë si sundimtare të pyllit. Në çastin që u kërkohet të zgjedhin një udhëheqës, të përballen me rrezikun dhe të marrin përgjegjësi, pikërisht atëherë ata nisin konfliktin mes tyre.

Politika ka shpërblyer gjithmonë oreksin, organizimin dhe gatishmërinë për të vendosur në momentin e duhur. Aktorët më të fortë politikë janë patjetër mishngrënësit, duke qenë se ata ngrenë struktura, disiplinë dhe aftësi për të përballuar situatat. Protestuesit kanë arsye të forta për të refuzuar mishngrënësit, por refuzimi për të zgjedhur një drejtues, i ka lënë ata në këtë derexhe. Ata kanë refuzuar çdokënd që ka dalë përpara duke e akuzuar për rrëmbim të protestës dhe si shërbëtor i ndonjë force partiake ekzistente. Ata kanë përdorur një test pastërtie të paqartë dhe kanë humbur përfundimisht shansin për të bërë ndryshimin që kërkojnë. Figurat informale të protestës pa mandat i gjen kudo, por lidership jo. E njëjta logjikë e gazelës: përgjegjësia është një rrezik që duhet shmangur me çdo kusht.

Përsëritja e përditshme ka asgjësuar aftësitë e mobilizimit të njerëzve, vëmendja e medias rritet vetëm kur ndiqet ndonjë deputet dhe besueshmëria po shkon në zero. Edhe pse ka plot qytetarë të zemëruar, ata nuk dalin më, sepse kërkojnë një lëvizje të fortë me një drejtues apo ekip me ide të qarta për të ardhmen dhe jo veprime që nxisin përçarje, akuza të pabaza dhe paaftësi për të kontrolluar ata që veprojnë në emër të tyre. Kur nuk kontrollon dot veprimet e njerëzve të tu, si mund të menaxhosh pasojat e fitores që pretendon?

Pushteti do të vazhdojë të mbetet një copë e madhe mishi dhe kushdo që është i vendosur ta marrë, më parë duhet të ketë ambicie dhe më pas të pranojë përgjegjësinë e llogaridhënies, para, gjatë dhe pas veprimeve të veta. Ndërkohë, gazelat po ulërasin dhe shkelmojë kordonet e policisë, pa dhënë një alternativë konkrete.

Prandaj, qeveritë nuk rrëzohen me vegjetarianë.

Sot një Euro u këmbye me 92.5 Lekë. Rënia vazhdon!

Sot inflacioni është 3.2%. Rritja vazhdon!

Secili prej treguesve kërkon ndërhyrje dhe çdo ndërhyrje për të rregulluar njërin, ç’ekuilibron tjetrin. Ashtu edhe anasjelltas.

Nëse marrim parasysh që Shqipëria importon pjesën dërrmuese të ushqimeve, ilaçeve dhe mallrave të tjera të konsumit, teorikisht, një Lek i fortë amortizon rritjen e çmimeve duke na mbrojtur nga inflacioni i tregjeve që eksportojnë. Praktikisht çmimet e konsumit kanë vazhduar të rriten ndjeshëm në raport të zhdrejtë me rritjen e të njëjtave produkte në tregjet nga ku ne importojmë.

Nga ana tjetër, ky Lek i fortë jep efekt negativ për turizmin, kalin e betejës së ekonomisë shqiptare. Nëse e krahasojmë me një vit më parë kur kursi i këmbimit ishte 97.7 lekë për një euro, për një produkt apo shërbim që kushtonte 1,000 lekë, turisti paguante rreth 10.24 euro. Rritja e çmimeve me 3.3% e vështirëson edhe më tepër. Pra, i njëjti shërbim sot kushton 1,033 lekë, plus kursin e këmbimit që do të thotë 11.07 euro. Dhe kombinimi i inflacionit të brendshëm me forcimin e Lekut rrit koston e turizmit me 8%.

Me pak fjalë, turizmi në Shqipëri është bërë 8% më i shtrenjtë se një vit më parë. Prandaj, vendimi për të lëvizur njërin apo tjetrin ka vështirësi dhe efekt zinxhir të dyfishtë.

Nëse Banka e Shqipërisë lejon forcimin e lekut, po na mbron nga inflacioni dhe teorikisht familjet shqiptarë do të përfitonin çmime më të lira. Njëkohësisht, operatorët turistikë dhe eksportuesit do të merrnin më pak lekë për çdo euro dhe me këtë ritëm Shqipëria do të bëhej destinacion më i shtrenjtë për turistët. Vendimi i Bankës së Shqipërisë për të blerë Euro po ngadalëson forcimin e lëkut, duke mbrojtur në një farë mënyre turizmin, eksportuesit dhe atë që ka mbetur nga prodhimi vendas.

Nga ana tjetër normat e interesit krijojnë të njëjtën dilemë. Rritja e normës bazë të interesit ul kërkesën për kredi dhe e ndihmon BSH-në të mbajë inflacionin më ulët. Por do të forconte presionin e kursit të këmbimit që ndikon në turizëm dhe eksporte. Ulja e normës do ulte presionin për turizmin dhe eksportet, por do të rriste çmimet e konsumit.

Në këto kushte është Ministria e Financës që duhet të nisë lëshimin e letrave me vlerë në Euro. Ato mund të thithin një pjesë të Euros së tepërt në sistem dhe të ngadalësojë më tej rritjen e Lekut. Më pas qeveria mund t’i përdori këto euro për të shlyer borxhin e jashtëm apo të vazhdojë blerjet për rritjen e infrastrukturës ushtarake, duke larguar euron nga qarkullimi i brendshëm. Prandaj, letrat me vlerë në euro mund të shërbejnë si një instrument i përkohshëm për të menaxhuar likuiditetin dhe borxhin publik.

Në këto kushte, konkurrueshmëria në turizëm është shqetësuese dhe ta mbrosh atë në vitet pasardhëse kërkon prodhim vendas të fortë, infrastrukturë më të mirë dhe më shumë konkurrencë për të mbajtur kostot të qendrueshme. Pra, ndërhyrja në kursin e këmbimit e moderon presionin përkohësisht, por nuk eliminon dot shkaqet.

Vendimi i nësërm i politikës monetare duhet të shoqërohet edhe me një shpjegim më të qartë për publikun, në mënyrë që qytetarët dhe bizneset të mësojnë se sa po ia ul çmimet leku i fortë, cili është niveli që banka e konsideron të tepërt dhe sa e përgatitur është ajo që të ndërhyjë.

Aktualisht, Shqipëria po përjeton rritje të çmimeve të konsumit dhe në turizëm më të shtrenjtë nga viti në vit. Sfida e vërtetë mbetet të vendoset se si do të shpërndahet kosto e rregullimit të pritshëm në të gjithë ekonominë.